De initiatiefwet om de geborgde zetels in de waterschappen af te schaffen ligt al enige tijd in de Tweede Kamer. De Tweede Kamercommissie IenW vroeg betrokken organisaties uiterlijk op 10 maart te reageren op een aantal stukken van het wetsvoorstel geborgde zetels, en de daarbij gepaard gaande wijzigingen van de waterschapswet en de kieswet. Waterschapsbesturen reageerden opnieuw verdeeld. Belangengroepen daarentegen zijn onverdeeld tegen afschaffing van geborgde zetels. De landbouw vreest voor een overhand van het klimaatdebat.
Groenlinks en D66 zijn initiatiefnemers van het nieuwe wetsvoorstel, dat als doel heeft het volledig democratiseren van de waterschapsbesturen. De kamerleden Laura Bromet en Tjeerd de Groot gaven, met de nota naar aanleiding van het verslag, op 23 februari 2021 antwoord op de vele vragen van de Tweede Kamer over het wetsvoorstel. Het CDA stelde daarna voor, gesteund door de VVD, om eerst een reactie te vragen aan betrokken organisaties zoals de waterschappen, de agrarische sector, KvK en VNO-NCW op een aantal stukken van het wetsvoorstel geborgde zetels.
Reactie UvW
De Unie van Waterschappen geeft aan dat waterschapsbesturen verdeeld zijn over de afschaffing van de geborgde zetels. Zij houden in hun reactie aan de TK vast aan eerdere standpunten, zoals die naar voren kwamen na de klankbordbijeenkomsten in de zomer van 2020. Ongeveer driehonderd algemeen en dagelijks bestuursleden spraken daar met elkaar over het rapport ‘Geborgd gewogen’ van de commissie Boelhouwer. Op de thema’s functioneel bestuur, geborgde belangen en de driehoek belang-betaling-zeggenschap werd verschillend gereageerd. Er zijn waterschapsbestuurders die het eens zijn met het advies van de commissie Boelhouwer en anderen die het er niet mee eens zijn. Er waren dus veel gemengde reacties.
Reactie belangengroepen
Ook de belangenorganisaties Federatie voor Particuliere Grondbezitters (FPG), LTO Nederland, Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK), de Nederlandse Vereniging van Waterschapsbestuurders namens het Bedrijfsleven (NVWB) en VNO-NCW / MKB-Nederland stuurden hun reactie op het initiatiefwetsvoorstel naar de Tweede Kamer. Zij pleiten voor behoud van de geborgde zetels in de waterschappen en reageren met: “Het voorstel ondergraaft het functionele karakter van het waterschap en doet geen recht aan de grote belangen en de meerwaarde, zowel inhoudelijk als financieel, van de geborgde zetels bij het waterschap. Wij draaien het vraagstuk liever om: bij het oplossen van de grote vraagstukken op het gebied van klimaat, energie en circulariteit is inbreng van de agrarische sector, natuurterreineigenaren en het bedrijfsleven via de geborgde zetels juist essentieel om de waterschappen hun rol op weg naar een klimaatneutrale en circulaire toekomst verder in te laten vullen.” De partijen wijzen daarbij op het belang van goed waterbeheer door de waterschappen, en dat de afgelopen februarimaand daar wederom een goed voorbeeld van was.
Daarnaast wijzen de belangengroepen erop dat een verandering in het bestuur van de waterschappen consequenties heeft voor de taakopvatting van het waterschap in relatie tot gemeenten en provincies, waarbij ook het waterschap een decentrale algemene democratie zou worden. Dat vergt veel tijd en vraagt om een zorgvuldige benadering: “Een risico is dat het verschil tussen waterschappen, provincies en gemeenten vervaagt en dat zij in het vaarwater van gemeenten en provincies komen. Dan heb je minder redenen om de waterschappen te behouden en in het ergste geval is het schrappen van de geborgde zetels het begin van het einde voor de waterschappen. De initiatiefnemers geven aan dat dit niet hun doel is, maar deze geluiden zijn inmiddels wél waarneembaar in en buiten de Tweede Kamer.”
Kamermeerderheid van circa 80 zetels
De initiatiefwet van GroenLinks en D66 kreeg begin juli 2021 van de Raad van State een positief advies. Rond die tijd tekende zich ook een Kamermeerderheid af die de wet steunden. Behalve GroenLinks en D66 waren ook de fracties van PVV, PvdA, SP, PvdD, JA21, Volt en Bij1 voor het afschaffen van de geborgde zetels. Samen vertegenwoordigden die partijen 80 zetels in de Tweede Kamer.
Financiële argumenten
Een van de vele redenen om geborgde zetels af te schaffen is dat de relatie tussen belang en betaling niet langer is te leggen, zoals bleek uit het rapport ‘Geborgd gewogen’ dat in 2020 verscheen. Zo nam de ingezetenheffing toe van 26 procent in 1995 tot 41 procent in 2018. Bovendien betalen zij ook als huiseigenaar nog een aanzienlijk deel van de watersysteemheffing. Het aandeel van de categorie Ongebouwd nam in diezelfde periode af: van 34% in 1995 naar 11% in 2018. De categorie Natuurterreinen droeg in 2018 met 0,2% een zeer klein deel van de kosten van het watersysteembeheer.
Waterschapsverkiezingen 2023
De Unie van Waterschappen wijst tenslotte nadrukkelijk op het belang van tijdige afronding van het wetstraject. Die tijdigheid is nodig met het oog op de waterschapsverkiezingen op 15 maart 2023.
