De meeste baggerwerkzaamheden kunnen dankzij de verruiming van de PFAS-normen worden hervat. (foto: Wikimedia Commons).

De norm voor de zeer zorgwekkende PFAS-stoffen gaat per direct van 0,1 microgram per kilo grond naar 0,8 microgram. Dat maakte minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen) vrijdag 29 november bekend. Dankzij deze verruiming zou driekwart van de bouwprojecten weer kunnen worden hervat.

De Nederlandse grond-, weg- en vooral waterbouw is in drie maanden tijd 800 tot 900 miljoen euro aan omzet misgelopen doordat opdrachten voor het baggeren of verplaatsen van grond zijn vertraagd, ingetrokken of uitgesteld. Dat komt doordat het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat begin juli strengere regels publiceerde voor de omgang met grond en bagger met PFAS stoffen.

Lage concentratie

‘Een norm die acht keer zo hoog ligt, klinkt alsof het in één keer veel hoger is, maar acht keer een heel klein beetje is nog steeds een relatief lage concentratie’, verklaarde Arjen Wintersen van het RIVM tegen de NOS. Hans Slenders, van het expertisecentrum PFAS stelt dat de norm van 0,1 zo laag was, dat het niks meer te maken had met wat er maximaal veilig was. ‘Zo’n lage norm is beleid bij stoffen waar we nog weinig van weten. Dan geldt de laagst meetbare waarde, in dit geval 0,1, om ervoor te zorgen dat de grond niet verder vervuild raakt.’

Werken aan structurele oplossingen

Ook de Unie van Waterschappen is blij dat het overgrote deel van de herinrichtings- en baggerwerkzaamheden van de waterschappen weer op gang kan komen op basis van de aangepaste tijdelijke achtergrondwaarden. Dirk-Siert Schoonman, bestuurslid van de UvW vindt wel dat aanvullend onderzoek moet helpen bij het opstellen van structurele oplossingen voor de lange termijn. “Hierbij is het belangrijk dat we verder kijken dan PFAS en ook rekening houden met andere opkomende, zorgwekkende stoffen.”

Diepe plassen

Grond- en baggerbedrijven krijgen nu dus meer ruimte om veilig grond te verzetten en te baggeren. Zij kunnen bijvoorbeeld weer bagger kwijt in sommige diepe plassen die in contact staan met rivieren. De achtergrondwaarden worden verwerkt in het tijdelijk handelingskader PFAS, dat op verzoek van decentrale overheden in juli 2019 werd vastgesteld.

Voorkomen

Om te voorkomen dat PFAS überhaupt in ons milieu komt, wil van Veldhoven een verbod op alle niet essentiële toepassingen van de gevaarlijke stoffen die tot de PFAS groep behoren. ‘Dat is niet van de een op andere dag geregeld maar Nederland is hier samen met andere EU-lidstaten mee aan de slag’, schrijft de minister in een brief aan de Tweede Kamer.  Een aantal PFAS-stoffen is al aan regels gebonden. Zo is PFOS al vrijwel verdwenen en is GenX op de lijst van ‘zeer zorgwekkende stoffen’ (ZZS) geplaatst. Van Veldhoven wil ook de aanpak voor niet genormeerde- en zeer zorgwekkende stoffen tegen het licht houden.

Versnelling analyse waterbodem

Voor de waterbodem heeft het kabinet een versnelling van de onderzoeken ingezet. Rijkswaterstaat zal in samenwerking met het RIVM en Deltares voor 1 december een beeld presenteren van de huidige kwaliteit van het watersysteem. Dit biedt voor toepassing van baggerspecie op de waterbodem een vergelijkbaar perspectief als bij de tijdelijke landelijke achtergrondwaarde voor de landbodem.

Risico’s voor het grondwater

Het RIVM heeft gewezen op indirecte risico’s van vergiftiging en verspreiding van PFAS naar het grondwater. Daarom heeft Rijkswaterstaat als vergunningverlener de initiatiefnemers van een drietal diepe plassen gevraagd te onderzoeken of deze voldoende geïsoleerd zijn om licht verontreinigde grond of bagger toe te laten. In december worden de eerste resultaten verwacht van het onderzoek van een van de plassen. Daarnaast vragen grondwaterbeschermingsgebieden bijzondere aandacht. Hierover is het kabinet in gesprek met de lagere overheden. Begin december zal de Tweede Kamer worden geïnformeerd over deze vervolgstappen.

Openstellen rijksbaggerdepots

Rijkswaterstaat heeft de afgelopen periode de rijksbaggerdepots de Slufter, Hollandsch Diep en IJsseloog opengesteld voor baggerspecie die dusdanig vervuild is met zowel PFAS als andere verontreinigingen dat het nergens kan worden toegepast. Dit geeft op korte termijn een oplossing voor stagnerende baggerprojecten van Rijkswaterstaat en de waterschappen. Het gaat hier om zeer vervuilde baggerspecie, waarvoor deze baggerdepots in de ogen van de overheid de meest veilige locatie zijn om deze bagger op te slaan.