Het stuwcomplex bij Hagestein (gemeente Vianen) is een rijksmonument. Momenteel wordt de zuidelijke vizierschuif vervangen en in het najaar volgt de noordelijke schuif (foto: Rijkswaterstaat / Mischa Keijser).

Op 29 april is Rijkswaterstaat begonnen met de vervanging van de zuidelijke vizierschuif van stuw Hagestein. Dit is de vierde vizierschuif die tijdens de renovatie van het stuwensemble Nederrijn en Lek wordt vernieuwd. In 2017 gebeurde dat al aan de noordzijde van stuw Amerongen, in 2018 volgden de zuidzijde van stuw Amerongen en de vizierschuif aan de noordzijde van stuw Driel.

Het sluis- en stuwcomplex Hagestein is gelijk aan dat bij Driel en bij Amerongen. Met deze drie stuwen in de Nederrijn en Lek kan een groot deel van de waterhuishouding van Nederland geregeld worden. De stuw bestaat uit twee bogen (vizierschuiven), die in het water hangen. Bij grote rivierwaterafvoer – dat is pakweg 45 dagen per jaar – staan de bogen van de stuw omhoog. Daarmee staat de stuw open en hoeft de scheepvaart geen gebruik te maken van de schutsluis. De openingen zijn dan 48 meter breed en de vrije doorvaarthoogte is dan 14,90 meter.

Vorig jaar werd de noordelijke vizierschuif van stuw Driel vervangen (foto: Rijkswaterstaat).

Vervanging volgens een beproefd recept
Bij de drie stuwcomplexen worden in totaal zes vizierschuiven vervangen (twee per complex). De vervanging in Hagestein heeft de komende maanden dezelfde aanpak als de eerdere vizierschuifwissels. Eerst wordt een tijdelijk keermiddel aan de binnenzijde van de vizierschuif geplaatst, waarmee de waterkerende functie van de stuw tijdens de vervanging in stand wordt gehouden. Het tijdelijk keermiddel dat eerder is gebruikt bij de stuwen van Driel en Amerongen, wordt hiervoor opnieuw ingezet. Dat kan omdat de maten van alle stuwen hetzelfde zijn. Na de plaatsing van het tijdelijk keermiddel, wordt de oude vizierschuif gedemonteerd en vervolgens door een hijskraan in drie delen tussen de betonnen constructie uitgetild. Met dezelfde kraan wordt, ook weer in drie delen, een nieuwe vizierschuif geplaatst. Daarna wordt de aandrijving van de vizierschuif vervangen. Zodra de nieuwe vizierschuif weer functioneert, wordt het tijdelijk keermiddel weggehaald.

Noordelijke schuif wordt vervangen door gerenoveerd exemplaar
De vervanging van de vizierschuif, inclusief het opbouwen en afbreken van het tijdelijk keermiddel, duurt ongeveer twee maanden. In het najaar volgt volgens de huidige planning de vervanging van de noordelijke vizierschuif van stuw Hagestein. Hier wordt echter geen nieuwe vizierschuif geplaatst, maar de gerenoveerde schuif die in 2017 uit stuw Amerongen is verwijderd. Daarvoor is volgens Rijkswaterstaat gekozen omdat stuw Hagestein sinds 2015 een rijksmonument is. De zuidelijke vizierschuif, die nu wordt vervangen, blijft echter een geheel nieuw exemplaar. “Zo zijn in dit rijksmonument de verschillen in techniek en door de tijd heen, straks zichtbaar voor iedereen”, legt een woordvoerster van Rijkswaterstaat uit. “De oude, gerenoveerde vizierschuif is een constructie met bouten, de nieuwe is geheel gelast. Qua functionaliteit zijn ze echter helemaal gelijk.” De woordvoerster geeft toe dat ook financiële overwegingen een rol hebben gespeeld bij deze keuze, maar benadrukt dat deze oplossing wel het akkoord van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft gekregen.

Centrale bediening vanuit Amerongen
De totale renovatie van de drie stuwcomplexen omvat veel meer dan het vervangen van de vizierschuiven. Ook de technische installaties en andere beweegbare delen van de stuwen en sluizen worden vervangen, de betonconstructies in sluizen en stuwen worden gerepareerd en de sluizen worden geschikt gemaakt voor zwaardere schepen. Bovendien krijgen de drie complexen een schilderbeurt. Ook realiseert Rijkswaterstaat in Amerongen een centraal bedieningsgebouw van waaruit het de drie stuwcomplexen, gefaseerd, centraal gaat bedienen.

Watermanagement sinds de jaren zestig
Om de Nederrijn en Lek beter bevaarbaar te maken, is in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw een grootscheepse Rijnkanalisatie uitgevoerd. Deze maatregelen droegen ook bij aan een goede (drink)watervoorziening in Midden- en Noord-Nederland. In een tijdbestek van tien jaar zijn de drie stuwcomplexen in gebruik genomen: Hagestein in 1960, Amerongen in 1965 en Driel in 1970. Met het stuwcomplex te Driel regelt Rijkswaterstaat de afvoer van rivierwater over de Nederrijn en Lek en de IJssel en daarmee voorziet het het IJsselmeer, het grootste zoetwaterbekken van Nederland, van voldoende water. De stuwcomplexen Driel, Amerongen en Hagestein zorgen samen ook voor voldoende waterpeil op de IJssel, Nederrijn en Lek en daarmee voor een vlotte en veilige scheepvaart.