De provincie Noord-Brabant heeft op woensdag 29 april in Grenspark De Kalmthoutse Heide een tweede fosfaatfilter in gebruik genomen. De installatie zuivert historisch vervuild grondwater op natuurlijke wijze, zonder pompen of energieverbruik, voordat het afstroomt naar het Nederlandse natuurgebied de Groote Meer. De investering van 1,4 miljoen euro vormt een belangrijke mijlpaal in een jarenlange Vlaams-Nederlandse samenwerking.
De filterinstallatie laat regenwater door een laag ijzerzand stromen, een restproduct uit de drinkwaterwinning. Fosfaten binden zich aan het ijzer in dit zand, waardoor het water op een passieve, energievrije manier wordt gezuiverd. Het is de tweede installatie van dit type in het gebied; in 2020 werd op Nederlandse bodem al een eerste fosfaatfilter geplaatst voor het noordelijke deel van de Steertse Heide. De positieve resultaten daarvan vormden de aanleiding voor uitbreiding naar het zuidelijke deel.
Grensoverschrijdende investering
Opvallend is de locatie van de nieuwe installatie. Het filter staat op Belgisch grondgebied, maar wordt gefinancierd door de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het zuivert fosfaatrijk grondwater uit de Steertse Heide voordat dit richting natuurgebied De Groote Meer stroomt aan de Nederlandse zijde van de grens.
De ingreep is nodig vanwege het landbouwverleden van het gebied. Decennia van intensief gebruik hebben geleid tot een hoge belasting met meststoffen. Waar nitraten relatief snel uit de bodem verdwijnen, zijn fosfaten hardnekkig en blijven ze langdurig in het watersysteem aanwezig. Die belasting belemmert de ontwikkeling van waardevolle heide- en venvegetaties en bedreigt de biodiversiteit in de Groote Meer en de bredere Brabantse Wal.
Kwetsbaar natuurgebied
Achter het project staan Vlaamse en Noord-Brabantse overheden, terreinbeheerders en waterpartners die binnen het Grenspark Kalmthoutse Heide samenwerken aan één samenhangend landschap. Gedeputeerde Hagar Roijackers (Natuur, Milieu en Aanpak Landelijk Gebied) van de provincie Noord-Brabant noemt de samenwerking essentieel: “De Groote Meer is een kwetsbaar natuurgebied dat wordt bedreigd door fosfaten en verdroging. Iedereen heeft zijn verantwoordelijkheid genomen voor dit robuuste natuurgebied. Natuur en water stoppen nou eenmaal niet bij landsgrenzen.”
Waterhuishouding versterkt
Gelijktijdig met de oplevering van het filter is ook het Evertandven heringericht, een gedempt ven van vier hectare. Door het herstel van natuurlijke schommelingen in het waterpeil ontstaat daar opnieuw een dynamisch ecosysteem met meer variatie aan planten- en diersoorten. Volgens Roijackers is daarmee niet alleen de waterkwaliteit, maar ook de bredere waterhuishouding verbeterd: “Het nieuwe ecosysteem kan veel meer tegen een stootje.”
