De waterschapsverkiezingen op 20 maart lijken te hebben geprofiteerd van de hogere opkomst bij de Provinciale Statenverkiezingen. Er hebben fors meer mensen voor de waterschapsbesturen gestemd dan in 2015. Maar waar de provinciale verkiezingen voor een politieke aardverschuiving zorgden, blijft in de meeste waterschappen veel bij het oude. De vraag is of dat erg is.

De waterschappen hebben op maandag 25 maart de definitieve verkiezingsuitslagen ontvangen van de gemeenten. De opkomst laat een duidelijk stijgende lijn zien: in 2015 was de opkomst 43,5% en deze keer is dat gestegen naar 51,4%. Op donderdag 28 maart worden de gekozen bestuursleden beëdigd.

Water Natuurlijk weer de grootste
Qua zetelverdeling is Water Natuurlijk als landelijke waterspecifieke partij opnieuw de grootste: over het gehele land verzamelde deze partij 85 zetels en in negen van de 21 waterschappen is het de grootste partij. In sommige gevallen zelfs met afstand de grootste: in waterschap De Dommel steeg de partij van 6 naar 8 zetels, twee keer zoveel als de nummer twee (VVD), die stabiel bleef op 4 zetels. En bij Stichtse Rijnlanden is het verschil tussen Water Natuurlijk (7 zetels) en de VVD (de nummer twee met 4 zetels) ook behoorlijk groot. Maar niet overal kon voor de partij de vlag uit: in waterschap Hollandse Delta halveerde bijvoorbeeld het aantal zetels van Water Natuurlijk (van 2 naar 1). Van de landelijke politieke partijen is de VVD de grootste partij bij de waterschappen geworden: in totaal 70 zetels (67 in 2015). Ook 50Plus steeg: deze partij heeft nu in totaal 32 zetels (23 in 2015).

Blijdschap bij de winnaars en berusting bij de verliezers, wanneer watergraaf Stefan Kuks de uitslag van de verkiezingen voor waterschap Vechtstromen bekendmaakt. Water Natuurlijk is daar de grootste (26,4% van de stemmen, 6 zetels), gevolgd door het CDA (22,0%, 5 zetels), de AWP (14,0%, 3 zetels) en de VVD (13,8%, 3 zetels). Het is daarmee een van de negen waterschappen waar Water Natuurlijk de grootste partij is (foto: Vechtstromen).

De Algemene Waterschapspartij (AWP), de andere landelijke waterspecifieke partij, deed het minder goed: over de gehele linie is deze partij teruggegaan van 29 zetels in 2015 naar 22 zetels nu. Ook het CDA heeft landelijk verloren: de teller bleef steken bij 60 zetels, terwijl in 2015 nog 76 zetels werden genoteerd. Toen waren de christendemocraten de grootste landelijke politieke partij bij de waterschapsverkiezingen, maar die toppositie hebben ze nu aan de VVD moeten laten. Bij het landelijk optellen van de zetels past overigens wel een kanttekening: in sommige waterschappen doen partijen mee onder een (iets) andere naam en daardoor wordt het tellen lastig. Zo is Waterbelang in Limburg in feite het CDA, deed de AWP in Rivierenland mee onder de naam AWPenLRR en voert de partij Water, Wonen en Natuur (waterschap Zuiderzeeland) op haar website het logo van Water Natuurlijk.

Belangrijk om de grootste te worden
Lokale partijen doen het beter dan bij de vorige verkiezingen: in vijf waterschappen – Noorderkwartier, Scheldestromen, Hollandse Delta, Zuiderzeeland en Limburg – is een lokale partij de grootste geworden. Overigens zijn in de meeste waterschappen slechts kleine verschuivingen te noteren. De een kreeg er een zeteltje bij, de ander verloor er één. Niettemin is het natuurlijk voor de partijen wel belangrijk om de grootste te worden. Die partij mag immers het voortouw nemen bij de onderhandelingen over de samenstelling van het Dagelijks Bestuur.

‘Kiezer ziet steeds meer de relevantie van waterschappen’
Rogier van der Sande, voorzitter Unie van Waterschappen, zegt erg blij te zijn met de hogere opkomst en het goede verloop van deze verkiezingen. “Er is duidelijk te zien dat thema’s als water, klimaat en energie leven bij de kiezer. Extreme weersomstandigheden als droogte en hoosbuien zijn de realiteit. Het werk van de waterschappen is hierdoor zeer relevant en urgent nodig. En daar wordt de kiezer zich steeds meer van bewust. Dat is mede te danken aan de gezamenlijke aanpak van de waterschappen”, aldus Van der Sande.

‘Weinig zin en hopeloos achterhaald’
De hogere opkomst lijkt de voorstanders van de ‘politieke’ waterschapsverkiezingen – zoals die sinds 2008 plaatsvinden – te steunen. In de aanloop naar de verkiezingen pleitte AWP-voorzitter Ron van Megen echter juist voor depolitisering van de waterschappen. “De verkiezingen voor de besturen van de Nederlandse waterschappen hebben weinig zin en zijn hopeloos achterhaald”, stelde hij. “Waterbeheer vraagt om deskundige bestuurders met een stevig mandaat en een visie die vele decennia vooruit reikt.” Hij noemde het een goede zaak dat burgers hun stem kunnen laten horen over waterbeleid, maar vindt de waterschappen niet de beste plaats voor politiek debat.

‘Meer een uitvoeringsorganisatie‘
Het beleid van de 21 waterschappen is volgens Van Megen tegenwoordig sterk verweven geraakt met andere, regio-overstijgende beleidsterreinen zoals natuur- en landschapsbeheer en ruimtelijke ordening. “Dit wordt nationaal en vaak zelfs Europees bepaald. Het waterschap is daardoor veeleer een uitvoeringsorganisatie waar deskundigheid zwaarder telt dan politieke achtergrond.”

AWP-voorzitter Ron van Megen (foto: AWP / Snappy.nl).

Geen politiek besluitvormingsproces nodig
De AWP stelt dat voor beslissingen over zaken als het verwijderen van medicijnresten uit het oppervlaktewater, geen politiek besluitvormingsproces nodig is. De partij maakt daarbij een vergelijking met de drinkwaterbedrijven: “Die functioneren ook goed zonder politieke besluitvorming. Er is eigenlijk nooit veel controverse of twist over de besluiten van een drinkwaterbedrijf.” De AWP-voorman constateert bovendien dat waterschapsbestuurders het doorgaans roerend met elkaar eens zijn. “Je ziet bij de waterschappen een ontwikkeling in de richting van een steeds meer doelmatige en bedrijfsmatige aanpak.” De verhoudingen tussen het algemeen bestuur en het dagelijkse bestuur van een waterschap zijn volgens de AWP dan ook niet te vergelijken met de politieke verhoudingen in bijvoorbeeld het parlement of een gemeenteraad.

Lees ook: ‘Uitslag waterschapsverkiezingen niet zonder gevolgen’

Uitslagen per waterschap
Klik op het waterschap van uw keuze om de uitslag te zien: