We moeten beseffen dat niet altijd en overal voldoende zoetwater gegarandeerd kan worden, stelt de Unie van Waterschappen (foto: Nithin Pa/Pexels).

De Nederlandse drinkwaterbedrijven, verenigd in brancheorganisatie Vewin, pleiten voor fundamentele hervormingen gericht op het herstel van de natuurlijke balans in het watersysteem. Daarmee sluiten ze zich aan bij het recente appèl van 170 wetenschappers in dagblad Trouw, om juist nu radicaal te verduurzamen. De oproep van de drinkwaterbedrijven wordt gesteund door de Unie van Waterschappen.

‘Onze nationale zoetwatervoorraad is kwetsbaar’, schrijven voorzitter Peter van der Velden en bestuurslid Wim Drossaert van de Vewin.’ We zijn afhankelijk van het weer en de hoeveelheid water die ons land binnenstroomt via de rivieren. De watertoevoer, zowel via rivieren als via regen, vertoont steeds grotere fluctuaties. Op basis van recente KNMI-rapportages, eigen prognoses en actuele droogtecijfers is de verwachting dat droogte opnieuw een urgent probleem wordt. Langdurige droogte zal leiden tot verdere druk op de toch al beperkte zoetwatervoorraden.’

Een nieuwe bril
De drinkwaterbedrijven wijzen erop dat de huidige coronacrisis leert hoe afhankelijk we van elkaar zijn, zowel binnen Nederland als daarbuiten, en dat dat ook geldt voor onze waterhuishouding. De aanpak van droogte en het beheer van het gehele watersysteem moet volgens de Vewin met een nieuwe bril op worden bekeken. Rivieren, meren (waaronder het IJsselmeer), oppervlaktewater en grondwater zouden meer gezien moeten worden als samenhangend geheel. Nu wordt volgens de schrijvers van de oproep nog te vaak naar facetten gekeken, terwijl water onderdeel is van een natuurlijke en alomvattende kringloop.

‘Ondergeschoven kindje’
‘Cruciaal is dat we het beschikbare water beter vasthouden in het systeem’, stellen Van der Velden en Drossaert. ‘Nu nog is het watersysteem vooral ingericht op snel afvoeren van overtollig water. Dat is historisch zo gegroeid, maar voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het vasthouden van meer water kan bijvoorbeeld door technische innovaties, zoals het opslaan van water in ondergrondse opslag. Of door andere ruimtelijke keuzes te maken en water een prominentere plek te geven in de ruimtelijke ordening. Nog te vaak is drinkwater als onderdeel van een groter systeem het ondergeschoven kindje.’

‘Keuzes nodig in het watergebruik’
De Vewin-oproep krijgt steun van de Unie van Waterschappen. Volgens de Unie loopt Nederland tegen de grenzen aan van het huidige watersysteem. “We moeten beseffen dat maatregelen in het watersysteem alléén niet voldoende zijn en dat niet altijd en overal voldoende zoetwater gegarandeerd kan worden”, stelt Dirk-Siert Schoonman, bestuurslid en portefeuillehouder watersysteem bij de Unie. “Er zijn keuzes nodig in het watergebruik en de ruimtelijke inrichting om toekomstige schade door droogte en watertekorten te voorkomen. Alleen via samenwerking en inzet van alle partijen kunnen we ons land weerbaar maken tegen watertekorten.”

Laagwaardig en hoogwaardig water
Vewin en Unie pleiten voor een verduurzamingsslag op alle fronten. ‘Met simpele maatregelen als korter of waterbesparend douchen en opvang en hergebruik van regenwater komen we een heel eind’, stellen de drinkwaterbedrijven. ‘Dat geldt ook voor het terugdringen van piekverbruik tijdens warme en droge periodes. Maar het realiseren van waterbesparing kan ook op minder orthodoxe manieren: door bijvoorbeeld voor grootverbruikers onderscheid te maken tussen laagwaardig en hoogwaardig water. Dat betekent dat er bijvoorbeeld voor koeling van installaties in bedrijven een andere soort water wordt geleverd, van minder hoge kwaliteit. We vinden het nog te gewoon dat we topkwaliteit drinkwater gebruiken voor zo’n beetje alle denkbare doeleinden.’

Beter vasthouden
De Unie haakt daarop aan: “Uitgangspunt is dat de vraag naar water wordt afgestemd met de beschikbaarheid van water. We zetten in op zuinig omgaan met water, bijvoorbeeld door andere teelten en gewassen en onderzoek naar alternatieve bronnen, zoals het hergebruik van restwater. De aanpak is gericht op het beter vasthouden van water om de watervoorraad en beschikbaarheid te vergroten en het beschikbare water slimmer te verdelen over de watergebruikers in een gebied”, aldus Schoonman. Toch zal ook dat niet voldoende zijn, waarschuwt hij: “Doordat we meer te maken krijgen met weersextremen is incidentele schade en overlast door watertekorten onvermijdbaar.”

Watertransitie
In navolging van de energietransitie, die immers ook volledig is gericht op verduurzaming, zouden we nu werk moeten gaan maken van een watertransitie, stelt de Vewin: ‘Hoe we kijken naar de nationale waterhuishouding hoeft niet veel te verschillen van de aandacht voor de alomtegenwoordige energietransitie. De uitdagingen en impact zijn tenminste zo groot.’