warmteopslag
De gepatenteerde HoCoSto thermische buffer wordt ondergronds aangelegd en goed geïsoleerd. Bovenop de buffer kan een parkeerplaats, grasveld of speeltuin aangelegd worden (foto: HoCoSto).

Technische innovaties voor ondergrondse warmteopslag stranden nu nog vaak in een moeras van regeltjes en ambtelijk geneuzel. Dat bleek op 1 april tijdens de online talkshow ‘Opslag, de cruciale schakel’. Presentator Ed Nijpels, voorzitter van het Voortgangsoverleg Klimaatakkoord, sprak daar met een tiental deskundigen en belanghebbenden over de belangrijke rol van opslag in de energietransitie.

Innovaties op het gebied van warmteopslag zijn er genoeg in Nederland, maar ze lopen tegen verouderde regels aan. “We zitten nog in het ‘oude denken’ vastgeroest”, zegt Robert Jan van Egmond van TKI Urban Energy. Zijn consortium gaat met marktpartijen aan de slag om technische hobbels aan te pakken, maar de echte obstakels liggen bij de wet- en regelgeving, stellen Van Egmond en de andere tafelgasten.

Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Waterbuffer

René Geerts, oprichter en eigenaar van het Brabantse bedrijf HoCoSto (Hot Cold Storage), vertelt met veel enthousiasme over het warmteopslagsysteem dat hij heeft ontwikkeld. Daarbij wordt de warmte van zonnecollectoren, aangevuld met restwarmte, langdurig opgeslagen in een onder maaiveld aangelegde waterbuffer. Die warmte kan dan in de winter worden gebruikt om gebouwen of zelfs hele wijken te verwarmen en van warm tapwater te voorzien. Water vormt volgens Geerts een van de meest efficiënte manieren van warmteopslag, maar zijn bedrijf moet zich eerst jarenlang door administratieve rompslomp heenworstelen voordat er een schop de grond in kan. “Dan zitten de ambtenaren te discussiëren of het gaat om een gebouwgebonden systeem of een gebiedsgebonden systeem. Voor allebei gelden aparte regels. De energie wordt op de gebouwen opgewekt, maar in het gebied opgeslagen.”

Eén loket

Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) reageert: “Dit is een typisch voorbeeld dat duidelijk maakt dat er dringend een vergunningsversnelling nodig is om de energietransitie voor elkaar te krijgen!” René Geerts zegt al enorm geholpen te zijn als er bij gemeenten voortaan één loket is waar alles kan worden geregeld.

Wieringermeer

Ook Martijn Aarssen, adviseur bij ingenieursbureau IF-Technology, loopt aan tegen (het gebrek aan) regels. Hij is nauw betrokken bij ECW (Energie Combinatie Wieringermeer), een gezamenlijk energiebedrijf van tuinders in de Wieringermeer. Er loopt daar een pilot met hogetemperatuuropslag (75 graden). De diepe ondergrond wordt daar zowel gebruikt voor de winning van geothermie als voor de opslag. Het warmteoverschot dat in de zomer naar boven wordt gehaald, wordt weer teruggepompt in de waterlaag op grote diepte. In de winter wordt die extra warmte dan weer benut. Wko-technologie (warmte-koudeopslag) is natuurlijk niet nieuw, maar wordt tot op heden met name toegepast in de ondiepe ondergrond, waarvoor weer andere regels gelden.

Regelgevend kader

“Deze techniek zou je ook heel goed voor woonwijken kunnen gebruiken”, zegt Aarssen. “Als je ze koppelt aan warmtenetten.” Het gaat nu zoals gezegd nog om een pilot, maar voor een uitrol naar grootschalige toepassingen ontbreekt volgens Aarssen een ‘generiek regelgevend kader’. Die onzekerheid maakt investeerders volgens hem terughoudend. De provincies zouden hierbij hun rol op moeten pakken, maar dat loopt nogal traag.

Demping op het energienet

Robert Jan van Egmond van TKI Urban Energy ziet dat veel veelbelovende initiatieven voor warmteopslag botsen met de huidige regelgeving. “Dat is jammer, want warmteopslag kan een grote rol spelen in de energietransitie. Te veel opgewekte elektriciteit kun je ook relatief gemakkelijk opslaan in de vorm van warmte. Die warmte kan dan vervolgens niet weer terug worden omgezet naar elektriciteit, maar kan wel een enorme demping opleveren op het energienet. Daar profiteert het elektriciteitsdeel uiteindelijk ook van.” TKI Urban Energy start dit jaar ook met een studie waarin het de warmteopslag “helder gaat maken in elektrische termen, zodat de elektrische partijen ook veel beter gaan begrijpen wat warmte kan betekenen”.

Zoutcavernes en lege aardgasvelden

Eerder in de online talkshow sprak Ed Nijpels met andere gasten ook over de opslag van (groene) waterstof in zoutcavernes en lege aardgasvelden. Ook daar speelde een watercomponent. Zo is volgens Ruud Cino, Directie Warmte en Ondergrond van het ministerie van EZK, bewezen dat de opslag van waterstof in zoutcavernes veilig kan. Mogelijk kan het ook veilig in lege gasvelden, maar daarnaar loopt nog onderzoek. Vanwege de verschillende belangen die er spelen in de ondergrond, zoals drinkwater, is volgens Cino wel belangrijk dat de overheid een sturende rol heeft: “Je hebt de markt nodig om veranderingen in gang te zetten, maar gezien de ruimtelijke component is overheidssturing essentieel.”

Molecuul gedraagt zich anders

Er zitten wel haken en ogen aan de opslag van waterstof in zoutcavernes, maakt Annemiek Asschert, van Energie Beheer Nederland, duidelijk: “Cavernes die nu nog gevuld zijn met zout, moeten eerst worden geleegd en je mag dat zout niet zomaar ergens lozen.” Ook moet je oog houden voor de bodemstabiliteit. Lege gasvelden lijken dan een aantrekkelijk alternatief, in één gasveld kan namelijk net zoveel waterstof als in 32 zoutcavernes, maar daar spelen andere uitdagingen. Asschert: “De waterstofmolecuul is anders dan de aardgasmolecuul en gedraagt zich dan ook anders. Waterstof kan zich mengen met in de bodem aanwezige gassen, of met water. Of het kan ‘verdwijnen’ in de wanden.” Aangezien de gebruikers zuivere waterstof nodig hebben, kan dat een groot probleem vormen.