In opdracht van Wetterskip Fryslân realiseert Jansma Drachten nabij Marrum het gemaal Vijfhuizen. Met het project geeft het Waterschap een impuls aan de waterveiligheid, landbouw, vismigratie, natuurontwikkeling en recreatie in Noord-Friesland. Het gemaal in de zeedijk bij Marrum verbetert straks de waterafvoer bij zware regenval, het gevolg van klimaatverandering. Ook ontstaat er een bijzondere verbinding tussen (zoet) binnenwater en zout (zee) water in het unieke buitendijkse kwelderlandschap voor kwelderplanten en wadvogels. Samen met een nieuwe vaarroute en fietspad, komt er een schitterend (natuur)gebied voor bewoners, natuurliefhebbers en recreanten langs de Friese Waddenkust. Voor de bouw van het gemaal ontwikkelde de aannemer Jansma Drachten BV samen met NOE-Bekistingtechniek een ingenieuze en flexibele bekistingoplossing.

Gemaal Vijfhuizen
Het gemaal Vijfhuizen verbetert straks de waterafvoer tijdens zware regenval. Het eigentijdse ontwerp van het gemaal is van de hand van Hoogeveen Architectuur; de realisatie wordt verzorgd door Jansma Drachten BV. Opvallend aan het gemaal is de ligging in de dijk. De verhoogde ligging in het strakke polderlandschap wordt nog opmerkelijker door een glazen opbouw met een titanium dak in combinatie met twee vijzels die het water opvoeren. Door de glazen behuizing van het gemaal en de opengewerkte vijzelconstructie kunnen bezoekers de werking van het gemaal bekijken. De vijzels zijn van bovenaf zichtbaar, maar zijn afgedekt met een metalen veiligheidsconstructie. Op het dak komen zonnepanelen.

De werking van het gemaal is zo volledig zichtbaar voor bezoekers. De kruin van de kering bevindt zich op +8,40 m. NAP, het hoogste punt van het gebouw komt op ca. +11,50 m. NAP. De breedte van het gemaal op de kruin van de dijk is ca. 25 meter. De breedte aan de instroomzijde van de vijzels aan de maalkom is ca. 35 meter. De uitstroomzijde aan de Waddenzee kant is ca. 15 m breed.

Omvangrijke betonconstructie
Het gemaal zelf rust op een betonnen palenfundering. Hierop bevinden zich de twee kamers voor de vijzels met een opvoercapaciteit van in totaal 4,2 m3/s, instroomkokers met afzonderlijke viskoker en lokstroomkoker, maalkom, schuivenkelder en uitstroomkokers. De volledige betonconstructie wordt gerealiseerd met in het werk gestort beton waarvoor NOE-Bekistingtechniek een bekistingoplossing ontwikkelde.

Tegelijk met het gemaal wordt ook een vispassage aangelegd: een verbinding tussen zoet en zout water. Via een ‘viswachtruimte’ worden kleine vissen uit de Waddenzee (glasaal, stekelbaars, e.d.) aangetrokken met een zoete lokstroom. Andersom kunnen ze altijd via een visvriendelijke pomp en periodiek via de vijzels naar de Waddenzee trekken.

Veelzijdigheid NOEtop-bekistingsysteem
Voor de betonconstructie van het nieuwe gemaal, inclusief maalkom, schuivenkelders en ‘viswachtruimte’, werd gekozen voor het NOEtop-bekistingsysteem. Naast de inzet voor de constructieve delen van het gemaal wordt NOEtop ook toegepast bij de bouw van de waterstroomkokers, de viskoker (vispassage) en de buitendijkse water- en vistunnels.

De multifunctionele paneelbekisting NOEtop wordt geleverd in een groot aantal maatvoeringen tot een maximale hoogte en breedte van 5300 mm respectievelijk 2650 mm. Het groot formaat panelen bespaart centerpennen en klemmen en geeft een rustig betonbeeld als eindresultaat.

De inzet van de grootvlakpanelen zorgt voor een snellere montage. Door gebruik te maken van één type bekisting in meerdere uitvoeringen, is een efficiënte inzet van mensen en middelen mogelijk en kan met minder transportbewegingen worden volstaan. Het hoogte- en breedteraster van de panelen is doorlopend zodat deze naar wens staand en liggend te combineren zijn. De dubbele gording van de bekisting biedt voordelen bij transport én inzet in de praktijk.

De grote veelzijdigheid van de NOEtop-panelen komt goed tot zijn recht bij de bouw van het nieuwe gemaal. De wanden van het gemaal hebben een maximale hoogte van 7,60 en kunnen door de grote stijfheid van de bekisting in één keer worden gestort waarbij de panelen staand en liggend worden gecombineerd. Die mogelijkheid is mede te danken aan het doorlopende hoogte- en breedteraster van de NOEtop-panelen.

Bij het ontwerp van de bekistingconstructie is veel aandacht besteed aan de efficiënte inzet van panelen. Hierdoor kan de montagetijd tot een minimum beperkt blijven en is het uiteindelijke betonbeeld door de inzet van grootpanelen fraai. De afmeting van de panelen staat bovendien garant voor een grote stijfheid van de bekisting. De toelaatbare betondruk voor de panelen bedraagt 88 kN/m². Deze bekistingdruk geldt voor alle mogelijke combinaties van NOEtop-panelen in hoogte en breedte, staand en liggend.