Foto: winnaars aanmoedigingsprijs Challenge Emissieloze Kas

Bestrijdingsmiddelen lekken nog steeds naar het oppervlaktewater in het Zuid-Hollandse Westland, het belangrijkste glastuinbouwgebied van Nederland met ongeveer 1.500 bedrijven.

Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Het Hoogheemraadschap van Delfland ziet dat de verbetering van de waterkwaliteit stagneert en zet initiatieven op touw om aan te sturen op verbetering, waaronder nieuwe meetmethodes, risicogestuurd toezicht en onderzoekt of het hogere boetes kan opleggen bij bewuste overtredingen of verwijtbare nalatigheid. Het waterschap benadrukt wel dat glastuinbouwers zelf het werkelijke verschil kunnen maken.

Tien jaar geleden was de waterkwaliteit in het Westland nog veel slechter dan nu. Inmiddels zijn alle kwekers aangesloten op het riool, hebben ze hun waterstromen in kaart gebracht en waar nodig aangepast. Dat heeft de situatie aanzienlijk verbeterd.
Hoogheemraad Marcel Belt: “Toen in 2013 op ons aandringen alle ondernemers waren aangesloten op het riool hadden wij de verwachting dat wij nauwelijks nog meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen in het water rond de kassen zouden aantreffen. Maar dat was helaas niet zo. In 2020 zagen wij nog 18 stoffen boven de norm terug.”

Waterkwaliteit meten

Sinds 2014 is het waterschap van start gegaan met een gebiedsgerichte aanpak, waarbij de glastuinbouwgebieden polder voor polder werden doorgelicht. “Eerst meten wij gedurende een langere periode 24/7 heel fijnmazig de waterkwaliteit. Daarna delen we de bevindingen met Glastuinbouw Nederland en met de ondernemers. Tijdens bedrijfsbezoeken nemen we met de ondernemers door wat zij moeten doen om lozingen ofwel lekkages naar het water tegen te gaan. Daarover maken wij concrete afspraken. Als een polder op orde is, blijft die nog een jaar in de nazorg. Daarna gaat het terug in ons reguliere programma van toezicht en handhaving”, vervolgt Belt.
Deze aanpak van het waterschap loopt dit jaar af, maar de waterkwaliteit laat nog veel te wensen over. Belt: “Nu wij bijna alle polders hebben bezocht, zien wij dat die vooruitgang stagneert. Dat baart ons zorgen. Op deze manier halen wij de doelen van de KRW niet. Daarvoor is nodig dat iedereen die een rol heeft in dit dossier zich daarvoor inspant: de gemeenten, de omgevingsdiensten, de rijksoverheid en de brancheorganisatie. Maar vooral de ondernemers zelf: in de kas wordt het verschil gemaakt.”

Aandacht voor lekkages

Belt benadrukt dat er al initiatieven op touw zijn gezet, in samenwerking met de branche. Belt: “Wat wij in de gebiedsgerichte aanpak hebben bereikt is dat een heel groot deel van de ondernemers waterbewust is. Opzettelijke lozingen komen wij eigenlijk niet meer tegen. Lekkages en ongelukjes nog wel, en dat zie je terug in de waterkwaliteit.”

Roger Abbenhuis van Glastuinbouw Nederland reageert met: “De afgelopen jaren is de waterkwaliteit flink verbeterd en het aantal normoverschrijdingen gedaald. Helaas zien we dat de verbetering dus stagneert. Komende jaren moet er meer aandacht zijn voor lekkages vanuit de kas. Veel voorkomende lekkages zijn spoelwater van filters, condenswater en lekkages vanuit containers met teeltafval op het erf. In het Westland wordt gewerkt aan de collectieve zuivering, die moet komende jaren van start gaan.”

Hergebruik van water

Abbenhuis geeft aan dat tuinders meebetalen aan een kennis- en innovatieprogramma waarbinnen onderzoek wordt uitgevoerd naar methoden om meer water op de bedrijven te hergebruiken. “Hoe meer water hergebruikt kan worden, hoe minder water het bedrijf hoeft te verlaten. Tevens is er onderzoek naar methoden om de watergift en de bemesting te beperken. Men wil ook teeltsystemen en de plant weerbaarder maken om chemische bestrijding verder te beperken. Veel tuinders passen al biologische bestrijders toe.”

Om meer zicht te krijgen op het ontstaan van lekkages en/of onverwachte lozingen, wordt er ook ingestoken op de verbetering van meetmethoden om nitraat snel en makkelijk te kunnen meten. Een verhoogde nitraatconcentratie kan voor de teler een signaal zijn dat er sprake is van een lekkage.

Interventies

“De glastuinbouwsector vraagt zelf om extra controles. Wij vinden het wel zo eerlijk dat de glastuinbouw ook bijdraagt aan deze extra controles. De vervuiler betaalt, toch? Nu betalen de inwoners van Delfland grotendeels de kosten van het waterbeheer, dus ook van de controles”, zegt Hans Middendorp van de Algemene Waterschapspartij (AWP). Middendorp pleit voor gedragsveranderende maatregelen. “Incidentele boetes zijn te laag om tot een gedragsverandering te komen. Delfland en de glastuinbouwsector werken al twaalf jaar samen. De AWP wil nu gewoon schoon water, totdat alle bestrijdingsmiddelen onder de norm blijven.”
De prioriteiten liggen op dit moment ook op het voorkomen van verdere lekkages en de risicogestuurde handhaving. Abbenhuis: “De sector heeft bij de overheidspartijen aangedrongen op een scherpere handhaving. Daar ligt een belangrijke prioriteit.”
Ook Belt noemt een risicogestuurde aanpak, maar stuurt aan op een gerichte handhaving. Hoogheemraad Belt: “Tuinders met risicovolle teelten en oude kassen moeten vaker gecontroleerd worden. Daar is de kans op lekkages tenslotte groter. Verder hebben wij ook meetinnovaties ontwikkeld, zo kunnen wij de bron van lekkages opsporen door eDNA te meten in het water. Ofwel het aanwezige DNA van gewassen meten in het oppervlaktewater. Voor tomaat en paprika doen wij dit al, binnenkort kunnen we dit ook voor 5 meer gewassen waaronder ook de sierteelt.”

Aanmoedigingsprijs innovaties glastuinbouw

Delfland blijft ook inzetten op samenwerking, bewustzijn en innovatie. Recent heeft het waterschap, via het samenwerkingsverband Emissieloze Kas, een challenge opgezet om glastuinbouwbedrijven uit te dagen zelf met slimme innovaties te komen. Op 15 maart is de aanmoedigingsprijs uitgekeerd aan twee glastuinbouwbedrijven die een automatische lekdetectiesysteem en een lekvrije druppelaar willen ontwikkelen. Belt: “We vinden het belangrijk dat de branche zelf met ideeën komt om toekomstige lozingen tegen te gaan. Het prijzengeld is bedoeld voor de verdere ontwikkeling, bouw van een prototype en het uitrollen van een pilot.” Vanuit de werkgroep Emissieloze Kas wordt de verdere uitwerking en realisatie van de twee winnende ideeën nauw gevolgd.

Uiteindelijk moeten ook deze innovaties bijdragen aan het behalen van de doelen voor de Europese Kaderrichtlijn Water in 2027. Volgens Belt zijn die haalbaar,
indien de samenwerking met alle betrokken partijen geïntensiveerd wordt én als iedereen vanuit zijn taken en verantwoordelijkheid doet wat nodig is.