maatregelen
Foto: WDODelta

In het gehele land worden maatregelen getroffen om de effecten van de droogte te minimaliseren. Het neerslagtekort loopt mede door de extreem hoge temperaturen snel op en ook de Maas en de Rijn voeren veel minder water aan. In veel waterschappen zijn onttrekkingsverboden uitgevaardigd en de Klimaatbestendige Water Aanvoervoorziening is ingezet om verzilting te voorkomen.

Op zijn website waterpeilen.nl meldt Alphons van Winden dat de afvoer van de Rijn momenteel extreem laag is: “De afgelopen week is er vrijwel geen druppel regen gevallen in het stroomgebied en gaandeweg bereiken de meeste zijrivieren die de Rijn voerden zeer lage waarden voor de tijd van het jaar. De afvoer bij Lobith daalde dan ook sterk vorige week, van circa 1200 m3/s aan het begin van de week naar 950 m3/s in het afgelopen weekend. De waterstand is gedaald tot 7,2m +NAP. Dat is nog wel ruim boven het record uit 2018, maar dat was in het najaar. Dat is gewoonlijk de periode van het jaar dat de Rijn zijn laagste waarde bereikt. Alleen 1949 en 1976 gingen dit jaar voor in een zo lage waarde in juli.”

De Aanvoerder

Met zo’n lage afvoer van de Rijn dreigt verzilting in het Westen van het land: het zeewater rukt landinwaarts op. Om ervoor te zorgen dat er toch voldoende zoetwater in West-Nederland komt om in de watervraag te voorzien, worden de Klimaatbestendige Water Aanvoervoorziening (KWA) en de Doorvoer Krimpenerwaard (DKW) in werking gezet. Het Utrechtse gemaal De Aanvoerder is maandag 18 juli in werking gesteld. Sinds dat moment wordt in het gebied van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden zoetwater uit de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal gepompt en naar het westen van Nederland gevoerd.
Tekst loop verder onder de afbeelding

maatregelen
Het neerslagtekort loopt op, maar komt nog niet in de buurt van 2018 (bron KNMI).

Neerslagtekort

Zoetwater komt natuurlijk niet alleen via Maas en Rijn ons land binnen. Het kan ook uit de hemel vallen. Vooralsnog komt er wat dat betreft echter weinig ‘zegen van boven’. Het huidige jaar is volgens de tabellen en grafieken momenteel droger dan de 5 procent droogste jaren sinds 1906. Met name in het zuiden van het land loopt het neerslagtekort snel op, al komen we nog niet in de buurt van 2018, het recordjaar van deze eeuw. De neerslag die halverwege deze week valt, zal daar weinig aan veranderen. Mogelijk is die zelfs niet voldoende om de verdamping van de voorbije tropische dagen te compenseren.
Tekst loop verder onder de afbeelding

maatregelen
Een vergelijking van het neerslagtekort op 18 juli, nu (links) en in 2018 (rechts).

Weersverwachtingen

De verwachtingen van het KNMI brengen ook weinig soelaas: op 20 en 21 juli wordt lokaal circa 20-40mm neerslag verwacht in de benedenstroomse gebieden in de vorm van overtrekkende regen- en onweersbuien. Verder is het deze periode overwegend droog. Op 27 juli is er een kleine kans dat er in de Alpen flinke buien vallen met 20-30mm neerslag. Verdere vooruitzichten geven aan dat het tot 1 augustus overwegend droog is. Wel is er een kleine kans op lokale neerslag van circa 20-30mm in de Alpen. Ook begin augustus zal het volgens het KNMI waarschijnlijk iets droger dan gemiddeld zijn.
Tekst loop verder onder de afbeelding

maatregelen
Deze figuur laat de verwachte afwijking van de temperatuur (bovenste rij) en neerslaghoeveelheden (onderste rij) zien. De verwachtingen gaan een maand vooruit en zijn per week aangegeven (bron: KNMI).

IJsselmeergebied

Op dit moment is er volgens Rijkswaterstaat voldoende water in het IJsselmeer en Markermeer, maar voor zowel de aanvoer door de IJssel als de waterpeilen wordt wel een verdere daling verwacht. De eerder opgebouwde extra watervoorraad wordt vanwege de hoge watervraag en verdamping langzamerhand ingezet. Het gemiddelde meerpeil voor de Veluwerandmeren bedraagt NAP -0,10 m. Om verdere daling van het meerpeil te voorkomen is er extra wateraanvoer ingezet vanuit het Markermeer. Het zoutmeetnet bij de Afsluitdijk wordt aangepast en uitgebreid, waardoor op dit moment een deel van de waarnemingen niet online beschikbaar is. Aanvullend op het zoutmeetnet worden mobiele zoutmetingen uitgevoerd. Om het zoutbezwaar vanaf de Waddenzee tegen te gaan wordt het spuiprotocol ‘watertekort’ toegepast, waardoor gericht kan worden gespuid tegen zoutindringing. Het chloridegehalte bij het drinkwaterinnamepunt nabij Andijk is laag, onder de 90 mg/l.

Noord-Nederlandse waterschappen

Bij de waterschappen Drents Overijsselse Delta, Hunze en Aa’s en Vechtstromen is sprake van volledige peilopzet. Bij vijf andere waterschappen zijn de peilen beperkt opgezet. Droogval van waterlopen zonder wateraanvoer treedt op bij zes waterschappen, voor één waterschap op grote schaal (WDODelta). Onttrekking van oppervlaktewater is grootschalig verboden bij waterschap Vallei en Veluwe en lokaal bij Vechtstromen. Bij de WDODelta en Vechtstromen zijn de grondwaterstanden laag. Bij geen van de waterschappen is sprake van schutbeperkingen. Alleen bij Hunze en Aa’s is sprake van (beperkte) verzilting. Bij vijf waterschappen is lokaal sprake van negatieve zwemadviezen.

Gelderland

Voor de regio Gelderland zijn op dit moment op het gebied van de watervoorziening nog geen grote knelpunten, al zijn er lokaal wel wat problemen. De wateraanvoer naar de gebieden waar dit mogelijk is, is nog op peil, maar kost steeds meer moeite. In het gebied van Vallei & Veluwe geldt per 18 mei een onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater voor die watergangen waarvoor geen wateraanvoer mogelijk is. Op een aantal plaatsen dreigt binnen korte termijn droogval van bovenlopen van sprengen. De grondwaterstanden zakken steeds verder weg en zijn in steeds grotere delen lager dan normaal.

Brabantse Delta

Waterschap Brabantse Delta heeft de Roode Vaart ingezet om extra water aan te voeren. Ook zijn er lokaal waterlopen zonder aanvoermogelijkheden drooggevallen en het grondwaterpeil zakt. Beide dalingen zullen zich voortzetten, zo verwacht het waterschap. Sinds 15 juli geldt er een onttrekkingsverbod van oppervlaktewater in tien deelgebieden en één waterloop van Brabantse Delta. Er zijn zorgen over problemen in de wortelzone van de gewassen op het land en wat de hoge temperaturen met zich mee zullen brengen.

Maasstroomgebied

De daggemiddelde Maasafvoer bedroeg op 18 juli 45,8 m3/s in St. Pieter. De daggemiddelde watertemperatuur van de Maas bedroeg die dag 23,7 °C. De stuwpanden van de Maas en de kanaalpanden zijn op dit moment goed gevuld. Er geldt beperkt schutten op de Maas en kanalen voor de beroepsvaart en recreatievaart, met een maximale wachttijd van twee uur. Er vindt verhoogd toezicht plaats op de warmtelozers. Op diverse locaties in het Maasstroomgebied is blauwalg geconstateerd. Bij het merendeel van de waterschappen geldt een onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater. Diverse kleine waterlopen staan droog. De grondwaterstanden staan laag. Volgens Alphons van Winden (waterpeilen.nl) zou er in de tweede helft van deze week wat regen kunnen vallen in de Ardennen. “Het zijn geen grote hoeveelheden, maar het levert de rivier mogelijk enkele tientallen kuubs per seconde op. Zo’n opleving zal echter maar van korte duur zijn, want vanaf vrijdag wordt het weer voor langere tijd droog. De kans is daarom groot dat de Maasafvoer tot het eind van de maand op het huidige lage niveau blijft staan”, aldus Van Winden.

Verdelen over de kanalen

Als de afvoer verder daalt, kan het zijn dat deze op een bepaald moment onvoldoende is om de kanalen van water te blijven voorzien. Via het Maasafvoerverdrag dat België en Nederland hebben gesloten wordt dan bepaald welk deel van het water naar welk kanaal wordt afgevoerd. “Dat zorgt dan overal voor minder aanvoer”, legt Van Winden uit, “wat dit jaar slecht uit zal komen, omdat het waarschijnlijk gaat samenvallen met een periode van extreme warmte. Afspraak is ook dat de Grensmaas minimaal 10 m3/s moet blijven ontvangen om droogval en vissterfte te voorkomen.”

Lees ook:
Pleidooi voor een Droogtebeschermingsprogramma
De Aanvoerder mag het veld in tegen verzilting West-Nederland