grondwateronttrekkingen
Grondwaterput op hooggelegen Brabantse akker waar in de zomer het grondwaterpeil al meerdere zomers op een rij ver is weggezakt (foto: Jac van Tuijn).

Minister Mark Harbers (IenW) voelt niet veel voor een algehele vergunningsplicht voor alle grondwateronttrekkingen. Hij lijkt te opteren voor afspraken met provincies over regionale onttrekkingsplafonds. Maar eerst wacht hij op de Studiegroep Grondwater, die binnenkort met een advies komt.

De aanscherping van de lopende grondwatervergunningen sloot de minister zeker niet uit. Ook de Kaderrichtlijn Water vraagt om hogere grondwaterpeilen, omdat anders door gebrek aan water de natuur verslechtert.


Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Het verhogen van het grondwaterpeil was onderwerp van een debat tijdens het Wetgevingsoverleg Water tussen de Tweede Kamer en minister Mark Harbers op 21 november. Het onderwerp kwam aan bod vanwege de recente droge zomer en het feit dat die een relatie heeft met de Europese Kaderrichtlijn Water. De doelen die in 2027 gehaald moeten worden, gelden niet alleen voor oppervlaktewater, maar ook voor grondwater. “De afgelopen vijf jaar, hebben we twee zomers gehad met een feitelijk watertekort en vier zomers met droogte die vooral de hoge zandgronden troffen”, liet Harbers de Tweede Kamer weten. Hij wees daarbij op de lage grondwaterstanden en de schade aan gewassen en natuur. Deze vaststelling maakt dat de aanpak van de droogte onder druk is komen te staan, omdat de laatste deadline voor de Kaderrichtlijn Water nog maar vier jaar laat om te zorgen voor een hogere grondwaterpeil.

Regionale plafonds

Minister Harbers kondigde aan dat hij binnenkort in een brief over ‘water-bodem sturend’ de structurele aanpak bekend zal maken om, naast de locatiekeuzes voor nieuwbouw, de KRW-doelen in 2027 te gaan halen. Voor wat betreft de grondwateronttrekkingen lijkt hij aan te sturen op afspraken met provincies over een regionaal plafond, afhankelijk van bodemtypes, landschapsaspecten en verdeling tussen alle onttrekkers. Kamerleden Tjeerd de Groot (D66) en Evan van Esch (Partij voor de Dieren) daagden de minister uit te vertellen wat zijn concrete plannen zijn met betrekking tot de grondwateronttrekkingen. Harbers hield de kaarten op de borst en wil eerst het advies afwachten van de Studiegroep Grondwater, dat snel zal verschijnen.

Vergunningsplicht voor alle onttrekkingen

In zijn betoog hield De Groot voor dat er zich een ‘verhonderdvoudiging’ heeft voorgedaan in het aantal grondonttrekkingen en dat actie urgent is. In een motie vraagt hij om een vergunningplicht voor alle grondwateronttrekkingen, ook voor kleinere putten waarvoor nu alleen een meldingsplicht geldt. De vele kleine onttrekkingen hebben samen een groot effect op de waterhuishouding en zorgen voor een verslechtering in het licht van de Kaderrichtlijn Water, stelde het D66-Kamerlid. PvdD-Kamerlid Van Esch ging hierin een stapje verder en vroeg in een motie om een algeheel verbod op alle grondwateronttrekkingen met een negatief effect op het waterpeil.

Minister Harbers was duidelijk nog niet zover en wil eerst kwantitatief vaststellen om hoeveel het gaat om dan een zorgvuldige analyse te maken van de knelpunten. Vervolgens wil hij per regio kijken welke maatregelen nodig zijn. Een aanscherping van bestaande vergunningen sluit hij niet op voorhand uit.

Geloof in KRW-doelen

Minister Harbers blijft het maximale doen om de Europese KRW-doelen voor de waterkwaliteit te halen. PVV-Kamerlid Barry Madlener riep de minister op de handdoek in de ring te gooien en naar Brussel te gaan om daar minder scherpe eisen te bepleiten. Madlener haalde vele deskundigen aan die geloven dat de KRW-doelen niet haalbaar zijn en vreesde voor een herhaling van de stikstofcrisis, met rechterlijke uitspraken die watervervuilende activiteiten gaan verbieden. Volgens Harbers is een gang naar Brussel om daar te pleiten voor minder strenge eisen geen optie. “We moeten meer grip krijgen op onze waterkwaliteit, inclusief de vervuiling die bovenstrooms uit het buitenland komt. Juist de KRW helpt Nederland om in de riviercommissies afspraken te maken over die grensoverschrijdende vuillasten.” Nederland kan het zich volgens Harbers vanwege de buitenlandse geloofwaardigheid niet veroorloven om van de Europese richtlijn af te wijken. “Al was het maar omdat schoon water een goed doel is om naar te streven”, stelde de bewindsman en hij wees daarbij vooral op de drinkwatervoorziening die afhankelijk is van schoon grond- en rivierwater.

Verschil van inzicht

Op dit moment heeft nog geen enkel van de 750 Nederlandse waterlichamen het label ‘goed ecologisch potentieel’ zoals de KRW dat vraagt. Dat is verontrustend en voor de PVV aanleiding om de noodklok te luiden. Harbers liet merken er anders in te staan. Hij houdt vast aan de uitvoering van het laatste pakket maatregelen zoals dat in de Stroomgebiedsbeheerplannen 2022-2027 is vastgesteld. Rijkswaterstaat en waterschappen zijn bezig met de uitvoering, zoals de aanleg van vistrappen, meanderende beken, extra zuivering op rwzi’s en aanpak van riooloverstorten. Met nog vier jaar te gaan, gaat dat volgens Harbers spannend worden. Vooral de droogte baart hem zorgen: “Water wat er niet is, kunnen we niet toveren. Dat is een lastige opgave omdat we water niet in het oneindige kunnen vasthouden. We zullen structurele keuzes moeten maken.”

Volgens Harbers zijn er nu voldoende maatregelen gepland die het mogelijk maken om eindelijk de waterkwaliteitsdoelen te halen. Hij hield de Kamer voor dat Brussel in 2027 zal toetsen op de invoering van de maatregelen, niet op de feitelijke waterkwaliteit. Harbers kondigde een dashboard aan waarop de voortgang te volgen zal zijn.

De Tweede Kamer stemt op 29 november over de moties.