Minder ‘leegloop’ grondwater belangrijk bij droogtebestrijding hoge zandgronden

Symposium Droogte in zandgebieden in het provinciehuis van Gelderland met hoogleraar Pier Vellinga als lastige vragensteller. (foto: Jac van Tuijn)

Vasthouden alleen is niet genoeg om de droogte te bestrijden op hoge zandgronden. Minder onttrekken van grondwater en meer infiltratie van regenwater op de locatie waar het valt, zijn minstens zo belangrijk. Dit hield hydroloog Gé van den Eertwegh de deelnemers voor aan het symposium Droogte in zandgebieden. Alle drie zijn belangrijk om te voorkomen dat het grondwater ‘wegloopt’ uit de hogere zandgronden waardoor verdroging kan ontstaan. De discussie over het nut van een forse vermindering van grondwateronttrekkingen woedt nog volop, zo bleek op het symposium.

U gaat nu een PREMIUM artikel op WaterForum lezen. Benieuwd wat dat verder inhoudt? U vindt hier onze uitleg: Uitleg WaterForum online PREMIUM artikelen.

Eind vorig jaar publiceerde het projectteam Droogte Zandgronden Nederland het eindrapport met een gedegen analyse van de droogte in 2018. Het onderzoek was een van de 46 aanbevelingen van de Beleidstafel Droogte. Op een speciaal symposium op 10 maart in het Gelderse provinciehuis werden de uitkomsten van het rapport besproken in aanwezigheid van bestuurders en grondwatergebruikers. Projectleider Gé van den Eertwegh lichtte het onderzoek toe waarna gediscussieerd werd over mogelijke structurele maatregelen om incidentele droogte en langjarige verdroging te voorkomen.

Vier opties

Vier opties kwamen nadrukkelijk aan de orde: herinrichting van het platteland, water vasthouden, minder grondwater onttrekken en meer regenwater laten infiltreren. Opvallend was dat de aanwezige onttrekkers uit de drinkwatersector en de landbouw, minder heil zagen in de vermindering van hun onttrekkingen. Ze stelden dat droogte vooral een zaak is van meer vasthouden.

Volgens projectleider Van den Eertwegh is het verminderen van grondwateronttrekking, ook van het dieper grondwater, absoluut belangrijk. “Het gaat om het geheel. Het is net als een emmer met gaten. Je moet alle gaten dichten, niet ééntje. Anders blijft de emmer leeglopen”.

Droogteportaal

Van den Eertwegh benadrukte het belang van het onderzoek naar de extreme situatie in 2018. Het gaf de gelegenheid veel meetgegevens te verzamelen en daar waar gegevens ontbraken is het team op zoek gegaan naar meer data, door onder meer satellietbeelden te raadplegen. “Als resultaat hebben we een online portaal kunnen bouwen met geüniformeerde en actuele data over het weer, bodemvocht, grondwaterstand en beekafvoeren”, aldus Van den Eertwegh.

Het onderzoek heeft ook meer inzicht gegeven in de effecten van bepaalde opties om droogte en verdroging op hogere zandgronden tegen te gaan. “We hebben de opties in kaart gebracht en ook de cumulatieve effecten ervan kunnen berekenen. Daar zijn drie richtingen uitgekomen”, zo hield hij de deelnemers aan het symposium voor. “Neerslag vasthouden op de plek waar het valt, langjarig minder grondwater onttrekken en zoveel mogelijk grondwater aanvullen door infiltratie. Het hoofddoel is het vergroten van de totale grondwatervoorraad. Als het grondwater in de beekdalen zit is het te laat”, aldus Van den Eertwegh.

Geringe invloed

Directeur Leo Hendriks van Waterleidingmaatschappij Drenthe wees op de geringe invloed van drinkwaterbedrijven als die structureel minder grondwater zouden onttrekken. “Van de totale neerslag die in het grondwater terecht komt, onttrekken wij slechts 5 procent. Het is altijd goed om het te hebben over verstandig gebruik van drinkwater maar als wij minder drinkwater leveren dan raakt dat de volksgezondheid.”
Volgens Hendriks is het belangrijk dat mensen zichzelf kunnen blijven wassen en hun wc kunnen doorspoelen. “We willen graag bijdragen door meer onze onttrekking te compenseren met herinfiltratie, maar dat blijft marginaal. Vasthouden is veel belangrijker”.

Opzetten

Namens de landbouw was ZLTO-bestuurder Janus Scheepers aanwezig.  Ook hij pleitte vooral voor vasthouden. “Er zijn al goede alternatieven voor een waterkanon om planten toch te kunnen laten beschikken over water om te groeien. We willen ook meer organisch materiaal in de bodem aanbrengen zodat die meer vocht kan vasthouden.”

Volgens Scheppers is het in de hogere zandgronden zaak om het regenwater vast te houden waar het valt. “We moeten het lef hebben om het water vast te houden zodat het kan infiltreren in de hogere gebieden. Hierdoor kunnen we gebieden minder afhankelijk maken van beregening. Samen met waterschap Aa en Maas werken we al aan landbouwgronden waar we het grondwater 50 cm hoger opzetten. Het gaat dan om maatwerk. Dus als de teelt dat kan verdragen en als de bewerking van de grond mogelijk blijft.” Scheepers pleitte voor meer aandacht voor infiltreren en opperde het idee om water vanuit de beekdalen terug te leiden naar de hogere akkers en graslanden.

Het hele symposium is terug te zien op Vimeo.

De (deel)rapporten van het projectteam Droogte Zandgronden Nederland zijn te lezen/downloaden van de website https://doorgteportaal.nl