Dialoogtafels
Dialoogtafel West met PWN-directeur Paulien Pistor (rechts), LiAn Phoa van Drinkbare Rivieren (links) en Marije Bosscher van Rijkswaterstaat (links achter), die de aanleg bespreken van een klimaatbuffer in het IJsselmeer.

De kopzorgen in de drinkwatersector nemen toe: waterbedrijven waarschuwen dat de leveringszekerheid op termijn gevaar loopt. Vewin organiseerde drie dialoogtafels die duidelijk maakten dat de beschikbare capaciteit van de bronnen niet evenredig meestijgt met de vraag naar drinkwater. Voor Vitens speelt dit al in Twente. De hoop is gevestigd op waterbesparende voorschriften in het Bouwbesluit.

Watersector nieuws

Hoewel de jaarlijkse CBS-cijfers nog steeds uitgaan van een geleidelijke stijging van het nationale drinkwatergebruik, slaan drinkwaterbedrijven steeds vaker alarm. De verwachting is dat hun drinkwaterproductie in 2040 met zo’n 372 miljoen m3 omhoog moet. Op de huidige productie van ruim 1,1 miljard m3, is dat op de lange termijn een forse toename. Vooral de bevolkingsgroei, warmere zomers en de nieuwbouwopgave met 1 miljoen extra aansluitingen worden door de drinkwatersector gezien als belangrijke factoren achter die groeiende vraag.

Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Onder druk

De bezorgdheid zit in het feit dat de beschikbare capaciteit voor het winnen van drinkwater al onder grote druk staat en de drinkwaterbedrijven vrezen dat die capaciteit niet zal meegroeien. Bestaande winputten raken verontreinigd, meer onttrekkingen leiden tot lokale verdroging of bodemdaling, langs de kust rukt de verzilting op, rivieren drogen in de zomer steeds meer op. De hele zoetwatervoorziening staat onder druk.

Dialoogtafels

De drie dialoogtafels die branchevereniging Vewin op 19 mei, 25 mei en 1 juni organiseerde, brachten deze spagaat duidelijk in beeld. Directeuren van drinkwaterbedrijven vertelden over hun specifieke zorgen, maar spraken tegelijk over mogelijke oplossingen. Bewustwordingscampagnes moeten leiden tot minder gebruik, maar uit de discussies bleek dat bovenal bouwvoorschriften nodig zijn voor waterbesparende voorzieningen. Bijvoorbeeld meer inzet van regenwater.

Afhankelijk

Voor de meeste drinkwaterbedrijven speelt de groeiende vraag op de langere termijn en zij kunnen er nog op anticiperen. Zo probeert Waterleidingmaatschappij Drenthe het gebruik van bestrijdingsmiddelen rond de grondwaterbronnen te verminderen, om te voorkomen dat het winputten moet sluiten. PWN werkt samen met Rijkswaterstaat aan een plan voor de aanleg van een groot natuurrijk zoetwaterbekken in het IJsselmeer. Waternet en Dunea onderzoeken mogelijkheden om brak grondwater te kunnen gebruiken. Voor al deze oplossingen geldt dat de drinkwaterbedrijven sterk afhankelijk zijn van de besluitvorming over gebiedsplannen, bestemmingsplannen en uiteindelijk in vergunningen. De directeuren weten hoe lang die procedures kunnen lopen en daarom vrezen ze een watercrisis als de vraag naar drinkwater nu snel gaat stijgen. Ook de voorziening op nieuwbouwlocaties kan een probleem worden als er geen waterbronnen in de buurt zijn.

Nee verkopen

Voor Vitens en Brabant Water spelen de problemen al op korte termijn. Vitens heeft in Twente geen ruimte om de capaciteit van de huidige grondwaterwinning te vergroten en moet al nee verkopen aan nieuwe bedrijven. Zo meldde directeur Jelle Hannema aan de dialoogtafel Noord-Oost: “In bepaalde delen van Twente waar we aanvragen krijgen van grootzakelijke klanten, moeten we weigeren. We hebben een leveringsplicht voor particulieren maar niet voor zakelijke klanten. Die willen we natuurlijk wel beleveren waar drinkwaterkwaliteit nodig is. Maar toch hebben we moeten zeggen dat het niet gaat lukken. Er komt nog een woningbouwopgave, we hebben onvoldoende vergunningen en daardoor onvoldoende productiecapaciteit. We lopen echt tegen onze grenzen.” Het feit dat zijn bedrijf in Twente niet meer drinkwater kan leveren aan onder meer de voedingsmiddelenindustrie raakt Hannema nog het meest. Vitens heeft de afgelopen zes jaar 10 procent meer geleverd. “Met pieken tot 50, 60 procent in het oosten van het land waar de extreme droogte door de samenstelling van de grond veel harder toesloeg”, aldus Hannema.

Waterbesparend bouwen

De landelijke nieuwbouwopgave betekent voor Vitens dat er in hun verzorgingsgebied de komende jaren 400.000 woningen bij gaan komen. Het bedrijf verwacht dat het aantal aansluitingen met 17 procent gaat toenemen. Vitens wil kijken waar ruimte is om voor die nieuwe aansluitingen lokaal duurzaam meer water te kunnen winnen, maar daarnaast zal het nodig zijn om de groei af te vlakken. Tijdens de dialoogtafels kwam daarom meerdere malen de vergelijking naar voren met de energietransitie, die wel ondersteund wordt met bouwvoorschriften. Het meest genoemd was het voorschrift dat nieuwe woningen standaard geen gasaansluiting meer krijgen. Voor de watersector kan het gaan om bouwvoorschriften voor het toepassen van regenwater voor het spoelen van het toilet. Ook kwam tijdens de gesprekken het voorbeeld op tafel van het hergebruik van gezuiverd afvalwater op wijkniveau. Het gaat om technische voorzieningen die bij uitstek via bouwvoorschriften geregeld kunnen worden.

Niet jaloers zijn

Volgens zonne-energieprofessor Wim Sinke van Universiteit van Amsterdam kan de watersector veel leren van de energiesector. “Maar daar hoeven ze beslist niet jaloers op te zijn. De reden dat de energietransitie zo hoog op de agenda staat, is omdat de pijngrens is bereikt. Vroeger was er altijd energie, net als water”, zei Sinke. Hij merkte op dat het gebrek aan fossiele brandstoffen alles veel zichtbaarder heeft gemaakt. “Ik hoop dat de watersector zo’n crisis kan voorkomen en er in een soort van urgentie aan kan werken. Met communicatie en concrete voorbeelden.”

Terugkijken?

Alle drie Vewin dialoogtafels zijn hieronder terug te zien:

  • Dialoogtafel regio Noord-Oost: 19 mei

  • Dialoogtafel regio West: 25 mei

  • Dialoogtafel regio Zuid: 1 juni