Een supernova, zo omschreef een senior waterprofessional laatst hoe het adagium Water en Bodem Sturend de waterwereld nieuwe energie geeft. Waar komt deze energie vandaan?
Het coalitieakkoord van 15 december 2021 telt 20.011 woorden; 172 daarvan zijn gewijd aan klimaatadaptatie en 23 aan Water en Bodem Sturend. Toevallig weet ik uit eerste hand dat het weinig had gescheeld of het zinnetje was er helemaal niet in gekomen. Maar de druk vanuit de waterwereld was groot en ik kan goed begrijpen hoe blij velen waren dat er nu ruggensteun van het kabinet is voor… voor wat eigenlijk?
Met veel intellectueel genoegen probeer ik te begrijpen wat Water en Bodem Sturend betekent, hoe het gebruikt wordt en wat de beoogde sturing nou precies oplevert. Ik meen twee krachten te ontwaren.
De eerste is, in mijn eigen woorden: als water en bodem te weinig aandacht krijgen, worden er dingen bedacht die in eerste instantie nuttig lijken, maar die na verloop van tijd beginnen te verzakken, niet tegen extreme omstandigheden bestand zijn, natuur verslechteren of te veel energie blijken te kosten.
Kortom, water en bodem zijn belangrijk.
De tweede kracht is niet inhoudelijk maar procesmatig. Dankzij het coalitieakkoord zitten de waterschappen nu weer aan allerlei tafels waarvoor ze voorheen niet werden uitgenodigd. Maar het gaat verder. “Te lang hadden de waterschappen een ondergeschikte dienende rol, en was het ‘u vraagt en wij draaien’. Het moment is gekomen dat de waterschappen moeten aangeven: tot hier en niet verder!” – een compilatie van uitspraken die de watersymposiumbezoekende lezer bekend zullen voorkomen. Vanuit dat perspectief is het coalitieakkoord een gedroomde uitkomst: in één klap niet meer achter in de bus maar aan het stuur.
Niet alleen water en bodem zijn belangrijk, ook ík ben belangrijk.
Jezelf te belangrijk vinden is geloven in een valse god.
Uit de psychologie weten we hoe graag de mens betekenisvol en belangrijk wil zijn, dus zou het misschien kunnen dat deze tweede kracht de grootste kracht achter de supernova is?
Uit de psychologie weten we ook dat de mens voortdurend verleid wordt door valse goden. En jezelf te belangrijk vinden is zo’n valse god. Is het niet merkwaardig dat er in het coalitieakoord geen enkele onderbouwing of toelichting is gewijd aan een sturend principe?
Als ik vraag naar voorbeelden van Water en Bodem Sturend (WBS), noemt men steevast projecten uit eigen koker. Niet bouwen in diepe polders, minder zoetwaterzekerheid, veenvernatting, tot zelfs het suppleren van de rivierbodem. Maar sturen betekent kiezen: wel naar links, niet naar rechts. Een nieuwe kustlijn bijvoorbeeld zou het huidige water- en bodemkustsysteem volledig op z’n kop zetten. Als WBS daadwerkelijk sturing zou geven, moeten we dan niet het zeewaarts-onderzoek in het kennisprogramma zeespiegelstijging simpelweg schrappen?
Als er echt structureel onevenredig weinig aandacht is in de ruimtelijke wereld voor water en bodem, dan ben ik blij dat dat is aangekaart. Als er valse belangrijkheid rondwaart, dan waarschuw ik voor de val na de hoogmoed.
Bescheidenheid is voor waterprofessionals op zijn plaats: wij beheren en sleutelen aan een systeem dat is opgebouwd door honderden generaties voor ons. Dankzij hun dienende houding hoeft een Nederlander inmiddels maar een paar honderd euro per jaar te betalen voor drinkwater, overstromingsveiligheid en geheel geautomatiseerde afvoer van poep en pies. Als we de mensen die diensten zouden afnemen, zouden ze er duizenden euro’s voor over hebben om ze weer terug te krijgen.
Er is niets mis met een dienende rol.
Ties Rijcken is publicist en adviseur en verbonden aan de Technische Universiteit Delft
Juli 2023
