geborgde zetels
Vak K in de Tweede Kamer werd tijdens de behandeling van de initiatiefwet over de geborgde zetels niet gevuld met bewindslieden uit het kabinet, maar met de Kamerleden Laura Bromet (eerste rij links) en Tjeerd de Groot (daarnaast).

Watersector nieuws

De Tweede Kamer is eindelijk het debat begonnen over de initiatiefwet van Kamerleden Laura Bromet (GroenLinks) en Tjeerd de Groot (D66) die het afschaffen van de geborgde zetels bij waterschappen beoogt. De CU-fractie zocht steun voor een compromis om de geborgde zetels te behouden in het algemeen bestuur, maar te schrappen voor het dagelijks bestuur.

Op 21 april was er aan de vooravond van het meireces slechts ruimte voor de eerste termijn van de Kamer, maar die was veelbelovend. Er ontvouwde zich een zeer levendig en inhoudelijk politiek debat over de invulling van een functioneel bestuur en het algemeen vertrouwen in kiezers. Het debat wordt na het reces voortgezet met de eerste termijn van de indieners van het wetsvoorstel, gevolgd door de tweede termijn en uiteindelijk de stemmingen. Een datum is daarvoor nog niet vastgesteld.

Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Unieke positie waterschappen

De waterschappen nemen in het Nederlands bestuurlijk bestel een unieke positie in omdat het gaat om een functionele democratie met de zorg voor droge voeten en schoon water als afgebakende wettelijke taak. Anders dan bij provincies en gemeenten, kent het waterschapsbestuur de aanstelling van geborgde zetels voor vertegenwoordigers uit de landbouw, bedrijfsleven en natuurbeheerders. In de opvatting van Kamerleden Bromet en De Groot past zo’n benoeming niet meer in deze tijd en zou het hele waterschapsbestuur moeten bestaan uit gekozen leden. Hun argument daarbij is dat het regionale waterbeleid zich niet beperkt tot peilbeheer maar een steeds grotere rol speelt in algemeen maatschappelijke vraagstukken rond klimaatadaptatie en de ruimtelijke inrichting van Nederland. Tegenstanders van de initiatiefwet vrezen dat het directe belang van met name de boeren ondersneeuwt als waterschappen politieker worden.

Compromis

De huidige wetgeving regelt niet alleen geborgde zetels in het algemene bestuur, maar ook voor de zitting in het dagelijks bestuur. CU-kamerlid Pieter Grinwis zocht in het debat draagvlak voor een compromis om de geborgde zetels in het algemene bestuur te handhaven, maar die in het dagelijks bestuur te schrappen. Geborgde zetels hebben na de waterschapsverkiezingen veel invloed op het bestuursakkoord en de samenstelling van het dagelijks bestuur. Er is een verplichting om een geborgde zetel in het dagelijks bestuur op te nemen. Grinwis stelde daarom voor om dat deel van de geborgde zetels te schrappen en wel vast te houden aan de speciale zetels in het algemene bestuur. Of dit compromis voldoende draagvlak gaat krijgen, zal blijken bij de voorzetting van het Kamerdebat na het reces.

Geloof in de kiezer

De start van het debat gaf een goed inzicht in de politieke worsteling met de bestuurlijke invulling van een functionele democratie. Voorstanders van de initiatiefwet beschouwen de bijzondere zetels voor belanghebbenden als ondemocratisch. Tegenstanders kijken veel meer naar de beperkte taak van een waterschap, waarin een speciale vertegenwoordiging van minderheden prima past. Deze principiële tegenstelling kwam het duidelijkst naar voren in de debatten tussen Joost Sneller (D66) en Sanna Maatoug (GL) aan de ene kant, tegenover Chris Stoffer (SGP) en Harry van der Molen (CDA). Sneller en Maatoug verwelkomen de verdere verpolitisering van waterschappen en vertrouwen er volledig op dat gekozenen ook oog houden voor de directe belangen van de boeren. Stoffer en Van der Molen daarentegen toonden zich bezorgd over meer politiek in het waterschapsbestuur. Volgens Stoffer dreigen de boeren ‘onder peil te verdwijnen’. Hun aanwezigheid op kieslijsten kan niet worden gegarandeerd, waardoor volgens hem hun directe bedrijfsbelang buiten beeld raakt. Sneller stelde daar tegenover dat naar mate het debat in het waterschapsbestuur algemener gaat worden, er minder reden is om bepaalde minderheidsbelangen te borgen. Van der Molen riposteerde dat het directe belang van boeren niet afneemt als waterschappen zich meer gaan bezighouden met bredere maatschappelijke belangen.

Eigen lijsten

Ook BoerBurgerBeweging is tegen de afschaffing van de geborgde zetels en fractievoorzitster Caroline van der Plas zag in het initiatiefwetsvoorstel de zoveelste ‘wegpesterij van boeren’. Van der Plas gaf aan dat als de initiatiefwet wordt aangenomen, haar partij zich genoodzaakt ziet mee te gaan doen aan de waterschapsverkiezingen. Kamerlid Hablamu de Hoop (PvdA) verwelkomde deze aankondiging. Volgens hem heeft Van der Plas in de Tweede Kamer zeer succesvol laten zien op te kunnen komen voor de boerenbelangen. Waarom doet u dat niet ook bij de waterschappen?”, hield hij haar voor. De uitkomst van de besluitvorming kan dan nog steeds hetzelfde zijn, maar die is dan volledig democratisch tot stand gekomen, aldus De Hoop.

Tegenstelling

De verschillende opvattingen bij de Kamerfracties kwamen het duidelijkst naar voren bij de inbreng van Barry Madlener (PVV). Hij twijfelde openlijk of zijn partij voor of tegen de initiatiefwet gaat stemmen. Volgens hem ziet de PVV het liefst dat de waterschapstaken door de provincies worden overgenomen, maar zolang er waterschappen zijn, pleit hij voor maximale democratie waar geen plaats is voor een ‘bestuurlijke banencarrousel’. Toch twijfelt hij de wet te steunen omdat hij vreest dat de afschaffing van de geborgde zetels meer ruimte gaat geven aan politieke partijen die een ‘groene agenda’ voeren. De stem van de PVV, met 17 zetels, kan doorslaggevend worden.

Vervolg

Bij de eerste termijn zijn nu de woordvoerders van de Kamerfracties aan het woord geweest. Na het meireces volgt de reactie van de initiatiefnemers en het advies aan de Kamer van IenW-minister Harbers. Als de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer snel verloopt, kan de uitkomst nog op tijd komen voor de volgende waterschapsverkiezingen, in maart 2023.

Het gehele debat is terug te kijken op de website van de Tweede Kamer.