De EO zond onlangs de documentaire ‘The Waterman Files’ uit over het werk en leven van waterbouwkundig ingenieur Ronald Waterman. De docu laat zien hoe Waterman zich inzet voor de zeewaartse uitbreiding van Delflandse kust volgens het beginsel van Bouwen met de natuur. In reactie op de docu stelt directeur Henk Nieboer van EcoShape dat Bouwen met de natuur nog steeds staat als een huis en voor Nederland een goede optie is om de zeespiegelstijging flexibel te kunnen volgen.
Op 16 januari 2022 vertoonde de EO de documentaire die liet zien hoe Ronald Waterman in de jaren 80 het beginsel Bouwen met de natuur omarmde en geïnspireerd werd door Honzo Svasek, de oprichter van adviesbureau Svasek Hydraulics. Voor de Delftse kust zag Waterman hierdoor de ideale oplossing in een zeewaartse uitbreiding met natuurgebied met duinen en zoetwaterbekkens. De docu gaat daarnaast ook over het aangrijpende oorlogsverleden van de Delftse ingenieur en over zijn werk voor de provincie Zuid-Holland waar hij zich sterk maakte voor zijn kustplannen.
Kleinere successen
Al meer dan 30 jaar draagt Waterman zijn kustplan uit, maar tot een echte uitvoering is het nog niet gekomen. Langs de kust zijn wel kleinere uitbreidingen gerealiseerd, laat directeur Henk Nieboer van EcoShape, een consortium van publieke en private partijen die sinds 2008 ervaring opdoen met pilots Bouwen met de natuur (Building with nature), weten. Nieboer kent Waterman vanaf zijn studietijd in Delft. “Waterman is politicus genoeg om te beseffen dat de tijd voor zo’n omvangrijk kustproject nog niet rijp is en wijst daarom altijd op de kleinere successen, zoals de Zandmotor bij Kijkduin, het begraven van de Delflandse hoofden met zand en de stranduitbreidingen bij Hoek van Holland.”
Inzet van zandsuppleties
Het concept Bouwen met de natuur draait bij Waterman om de waterveiligheid langs de kust te vergroten door natuurlijke processen. In zijn plan voor de Delflandse kust betreft het uitgebreidere zandsuppleties.
Rijkswaterstaat houdt de kustlijn van heel Nederland op zijn plek door kusterosie te compenseren met suppleties. De enige, grootschalige kustuitbreiding is de Hondsbossche Zeewering, waarin tegen de bestaande harde zeedijk een dubbele duinenrij is gelegd.
Maar volgens Nieboer gaat Bouwen met de natuur verder dan zandsuppleties. “Het gaat om door mensen gewenste functies realiseren waarbij gebruik wordt gemaakt van de krachten van de natuur en materialen uit de natuur. Bijvoorbeeld door het vinden van de balans tussen zeespiegelstijging en sedimentaanvoer vanuit de rivieren en de kust.” Als voorbeeld geeft hij de pilot van EcoShape en Wetlands International in Indonesië. “Daar hebben we langs de kust simpele houten dammetjes geplaatst die het sediment laten neerslaan en vasthouden. Zo ontstond een kuststrook waar nu de mangrovebossen weer terugkomen die functioneren als natuurlijke golfbrekers.”
Grote internationale belangstelling
Met of zonder zandsuppleties kan Bouwen met de natuur de zeespiegelstijging heel flexibel volgen. Ook internationaal is hier veel belangstelling voor. Zo gaf Waterman een presentatie in Cairo over zijn ‘Integrated Coastal Zone Management’ (ICZM). “Het is niet of de zeespiegel stijgt”, hield hij zijn publiek voor, “maar hoe snel en tot welke hoogte”.
De docu toont dat Waterman bij veel buitenlandse ministeries een graag geziene gast is. Zijn ICZM valt goed in veel kuststeden, die naast de zeespiegelstijging ook kampen met ruimtegebrek.
Ook het EcosShape programma profiteert van die groeiende belangstelling. Op mondiale waterconferenties gaat het steeds vaker over nature-based solutions. Nieboer legt uit dat het ook gaat om een goed functionerende infrastructuur waarbij natuurlijke processen een grote rol spelen. “Dat kan ook gaan om de instandhouding van bestaande waterrijke gebieden voor de drinkwatervoorziening”, voegt Nieboer toe. “In Nederland kan het gaan om het hermeanderen van beken die hun eigen bed kunnen vormen en weer kunnen overstromen.”
Eigenzinnig
De docu eindigt met de promotie van Waterman aan de TU Delft in 2010. Het fragment toont zijn grote deskundigheid en tegelijk ook zijn eigenzinnigheid. Opponent ex-minister Cees Veerman vraag hem waarom het idee van eilanden voor de Nederlandse kust niet wil aanslaan. Op zijn bekende docerende manier, legt Waterman vervolgens uit dat eilanden teveel nadelen hebben in vergelijking met een zeewaartse kustuitbreiding. “Maar hoe komt het dan”, vroeg Veerman vervolgens, “dat gerenommeerde geleerden de eilanden met passie propageren?” Waterman: “Je zou denken, hooggeleerde opponent, dat het een beperkte hersencapaciteit betekent..”
Nieboer concludeert tenslotte dat Bouwen met de natuur inmiddels zijn vruchten heeft afgeworpen. “Het idee om natuurlijke processen in te zetten bij de kustbescherming staat nog steeds als een huis en ik raad iedereen aan om zijn boeken nog eens na te lezen op zijn helderde uitleg van het concept Bouwen met de natuur”, aldus Nieboer.
De documentaire is terug te zien bij NPO Start.
De publicaties van Ronald Waterman zijn te vinden op zijn website.
