In de Duitse deelstaat Baden-Württemberg zijn inmiddels 35 rioolwaterzuiveringsinstallaties uitgerust met een vierde zuiveringstrap voor de verwijdering van medicijnresten en andere microverontreinigingen. Nog eens zo’n 30 installaties zijn in aanbouw of in voorbereiding, zo meldt het Kompetenzzentrum Spurenstoffe-BW (KomS).
Met de bestaande installaties kan afvalwater van ongeveer 4,4 miljoen inwonerequivalenten (i.e.) gericht worden gezuiverd op microverontreinigingen. Dat komt neer op circa 20 procent van de totale zuiveringscapaciteit in de deelstaat. Grote installaties met deze extra zuiveringsstap staan onder meer in Mannheim (725.000 i.e.), Karlsruhe (875.000 i.e.) en Ulm (445.000 i.e.).
Europese druk: vierde trap wordt de norm
De snelle uitrol in Baden-Württemberg sluit aan bij de herziene EU-Richtlijn stedelijk afvalwater, die sinds januari 2025 van kracht is. Deze richtlijn verplicht lidstaten om bij grotere rwzi’s aanvullende zuiveringsstappen toe te passen voor het verwijderen van microverontreinigingen, zoals medicijnresten, hormonen en pesticiden. De vierde trap bestaat meestal uit technieken als ozonisatie of actievekoolfiltratie. Deze zijn specifiek gericht op stoffen die in conventionele biologische zuivering grotendeels ongemoeid blijven.
Nederland loopt achter
In Nederland staat de ontwikkeling nog aan het begin. Eind 2023 stelde STOWA vast dat op dat moment zeven van de 21 waterschappen een rwzi hadden uitgerust met een vierde zuiveringstrap om medicijnresten uit afvalwater te verwijderen, of daar op korte termijn mee zouden beginnen. Inmiddels zullen dat er ongetwijfeld wat meer zijn. Een de verwachting is dat de implementatie de komende jaren versnelt, onder druk van Europese regelgeving en nationale programma’s rond medicijnresten uit water.
Voormalig minister Robert Tieman gaf eerder dit jaar nog aan dat er een herziene richtlijn zou komen om waterschappen te verplichten een vierde trap te installeren. Samen met de waterschappen wilde hij een lijst opstellen met welke rwzi’s als eerste zullen worden aangepakt.
Dichtbevolkte regio’s, maar andere voortgang
De vergelijking van ons land met Baden-Württemberg is relevant, omdat ook deze regio relatief dichtbevolkt is naar Europese maatstaven. Met circa 11 miljoen inwoners op 35.700 km² komt de bevolkingsdichtheid uit op ongeveer 310 inwoners per km². Nederland is met circa 18 miljoen inwoners op 41.500 km² wel groter en dichter bevolkt (ruim 430 inwoners per km²).
Snellere investeringen per inwoner
Ondanks de vergelijkbare ruimtelijke druk heeft Baden-Württemberg duidelijk sneller opgeschaald in de toepassing van de vierde zuiveringstrap. Met circa 20 procent van de zuiveringscapaciteit uitgerust voor de verwijdering van microverontreinigingen, ligt het aandeel daar aanzienlijk hoger dan in Nederland. Omgerekend betekent dit ook dat er per inwoner(equivalent) substantieel meer is geïnvesteerd in aanvullende zuiveringstechnologie. Dit wijst op een meer programmatische en grootschalige aanpak, terwijl Nederland vooralsnog lijkt in te zetten op gefaseerde opschaling.
Inhaalslag onvermijdelijk
Met de nieuwe Europese eisen in zicht lijkt een inhaalslag voor Nederland onvermijdelijk. De ervaringen in Baden-Württemberg laten zien dat grootschalige implementatie binnen relatief korte tijd mogelijk is, mits er duidelijke beleidskaders, financiering en prioritering zijn.
