Bijna alle ruimtelijke dossiers verkeren in een crisis. Ambities kunnen niet hoog genoeg zijn, de tijd is NU. Maar gaan we wat we willen wel redden?
Een beter milieu begint bij jezelf, maar we moeten vanwege de werkstress toch echt af en toe op vakantie. Liefst naar een warm oord. Dus moet er meer gebeuren, en wel op systeemniveau. En dat gebeurt ook. De doelen zijn ambitieus. Luchtvaart (IATA): 359 miljoen ton Sustainable Aviation Fuel productie per jaar in 2050. Parijsakkoord: 49% minder broeikasgassen uitstoten ten opzichte van 1990 in 2030. Natura2000: stikstofdepositie terug naar de kritische depositiewaardes in 2030. Kaderrichtlijn Water: alle wateren in een goede toestand in 2027.
Nieuw zijn de Europese Natuurherstelwet en de Europese Bodemstrategie. 30% van de Natura2000 ecosystemen herstellen in 2030, 90% in 2050. Alle Europese bodems gezond in 2050. Onderdeel van de Bodemstrategie is “No net land take”. Ik heb er al een tijdje niks meer van gehoord, maar de ambitie is giga: geen verdere netto verstedelijking meer, liefst alleen nog maar stedelijke verdichting dus, gedicteerd door Europa. Dat wordt nog wat.
Een haalbaar doel klinkt al gauw slap
Dan de nationale ruimtelijke doelen. Een miljoen woningen erbij in 2030. Alle dijken versterkt in 2050. En ook hier komt elk jaar wat bij. Nieuw is een wens van een flink deel van de waterwereld om in de 21ste eeuw nergens de waterpeilen meer verder omlaag te laten gaan. “Tot hier en niet verder!” – lees ook mijn column over de nullijn.
Ik ken al deze dossiers niet goed genoeg om zelf de haalbaarheid van de doelen te kunnen bepalen, maar ik hoor van intimi dat het lastig gaat worden. Wat betekent dat?
John Maynard Keynes had over ondernemers gezegd dat als zij wisten wat hun werkelijke slagingskansen waren, zij waarschijnlijk niet aan hun onderneming zouden beginnen. Iets vergelijkbaars geldt voor beleid ook, denk ik. Er zitten grote voordelen aan ambitieuze doelen: de doelensteller toont spierballen en dat motivieert. In de politiek is symboliek net zo belangrijk als concrete daden. Een haalbaar doel klinkt al gauw slap. Leg de lat hoog. Door te stellen dat we 100.000 woningen per jaar moeten bouwen, bouwen we er toch maar mooi 70.000.
De mens wil nou eenmaal voorgelogen worden. Dat heeft ook nadelen. Een vriend van mij coacht mensen op de rand van een burnout. Zijn advies: stel één doel per dag, waarvan je zeker weet dat je die gaat halen – je zal zien hoe je daar van opknapt. In mijn eigen leven herken ik maar al te goed hoe uitstellen en doelen niet halen me kan uithollen.
Er is een belangrijk verschil tussen persoonlijke doelen stellen en doelen stellen in beleid. Bij beleid hoeft de doelensteller het doel meestal niet uit te voeren. Het stellen van het hoge doel geeft op korte termijn een enorme buzz: een nieuw milieukader is altijd een grote overwinning. De pijn ligt bij anderen en komt meestal pas vele jaren later.
U denkt nu misschien dat Socraties tegen milieukaders is. Dat gebeurt vaak: opperen dat het doel niet haalbaar is, krijgt de tegenwerping niet vóór het doel te zijn. Onjuist. Ik ben niet tegen milieukaders. Ik ben wel tegen te veel stress en tegen de geestelijke gezondheidscrisis.
Voor mijn eigen leven hoop ik dat de ambitieuze ruimtelijke doelen wél gehaald worden. In het magische jaar 2050 ligt de wereld er dan immers puik bij, precies wanneer ik met pensioen ga.
Ties Rijcken is publicist, verbonden aan de Technische Universiteit Delft
