Deltares wil de schouders zetten onder het beginsel water-bodem-sturend. “Ik zie de klimaatverandering versnellen en de besluitvorming vertragen”, stelde directeur Annemieke Nijhof op het symposium bij het 15-jarige jubileum van haar kennisinstituut. “Het komt aan op lenigheid. Oefenen met scenario’s en zoeken naar concrete oplossingen.” Ook het onderzoek bij Deltares zal moeten versnellen.
“Tien jaar geleden konden we nog denken dat klimaatverandering ver weg was”, zei Nijhof bij de opening van het symposium. “Maar de afgelopen jaren hebben we in het hier en nu al de enorme gevolgen kunnen zien. Als ik nadenk over onze opgave, en zeker ook aan het beginsel water-bodem-sturend, dan zien we dat ons vakgebied belangrijker is dan ooit. Het staat midden in de politieke en maatschappelijke belangstelling.” Volgens Nijhof wil Deltares graag het verschil maken, maar ze waarschuwde tegelijk dat het instituut daarbij behoedzaam te werk moet gaan. “Ons gezag is gebaseerd op onze diepe kennis en het vermogen om die kennis te verbinden met oplossingen. Nadenken over concrete maatregelen voor klimaatadaptatie, die financierbaar zijn en tot politieke besluiten leiden. Niemand heeft een glazen bol, maar een ding is zeker: we zitten in een versnelling. Dus het gaat om de lenigheid. Oefenen met scenario’s, maar ook het blijven vertalen naar concrete oplossingen”, aldus de directeur op het jubileumsymposium.
Fusie
Het Deltares jubileumsymposium op 26 juni had het thema ‘Water-bodem-sturend’. Dat thema zit het instituut als gegoten, omdat Deltares als Groot Technologisch Instituut (GTI) een officiële taak heeft voor wetenschappelijk en toegepast onderzoek op het gebied van zowel water als bodem. Het instituut in zijn huidige vorm is in 2008 ontstaan uit een fusie van GeoDelft, Delft Hydraulics en delen van TNO en Rijkswaterstaat. De voorgeschiedenis gaat terug naar 1927, toen professor Jo Thijsse een bescheiden begin maakte met de inrichting van een waterbouwkundig laboratorium in de kelder van het gebouw voor Weg- en waterbouwkunde van de TH Delft.
Tekst loopt door onder de foto
Rigoureuze herinrichting
Drie medewerkers van Deltares gaven na de opening door Annemieke Nijhof, ieder op hun specifieke kennisgebieden, een kijkje in de diepgaande kennis van het instituut, en het vermogen die te verbinden met oplossingen. Hydrogeologe Marta Faneca Sanchez ging in op het belang van grondwater en hoe slecht dat begrepen wordt: “De helft van de wereldbevolking is afhankelijk van grondwater. Toch weten weinig mensen hoe belangrijk grondwater is voor een veilige leefomgeving.” Zij riep Nederlandse waterbeheerders op meer rekening te houden met de verwevenheid van het hele watersysteem, inclusief het grondwater. “Er zullen keuzes gemaakt moeten worden en het plaatsen van enkele stuwtjes zal bij lange na niet genoeg zijn”, waarschuwde ze. Volgens haar is een rigoureuze herinrichting van het landschap en het watersysteem nodig.
Keteneffecten
Thomas Bles keek naar het beginsel water-bodem-sturend door zijn bril als expert op het gebied van duurzame infrastructuur. Hij riep op te denken in netwerken, kettingen die zijn opgebouwd uit schakels, zoals bruggen en taluds. “Het zijn deze objecten die onder extreme omstandigheden kunnen falen, maar als maatschappij voelen we het pas als het hele netwerk niet meer functioneert. We moeten groter denken. Het gaat om die keteneffecten. De nationale veiligheid kan in het geding komen als crisisdiensten hun werk niet kunnen doen omdat bijvoorbeeld de haven Rotterdam niet meer bereikbaar is”, aldus Bles.
Zwakste schakel
Volgens Bles is het vraag in welk netwerk een investering het meeste rendeert: “Niet optimaliseren binnen ons eigen waterbudget, maar investeren in de weg of in het spoor of in vaarwegen? We hebben nu systeemmodellen die de verschillende netwerken aan elkaar knopen. Door met die modellen in en uit te zoomen om objecten goed te kunnen begrijpen en de zwakste schakel te kunnen ontdekken.” Dat bracht hem op de Betuwelijn, die tussen de Lek en de Waal langs de A15 loopt. “Met de kennis van nu en het beleid van water-bodem-sturend zouden deze twee verbindingen nooit op deze plek worden aangelegd. In diepe polders, zo vlak naast en soms op rivierdijken.” Vervolgens gaf hij eerlijk toe ook niet te weten hoe hiermee om te gaan. “Maar het zijn wel de vragen die we ons moeten stellen.”
Drie graden warmer
Ruben Dahm ging in op de snelle maatschappelijke veranderingen, onzekerheden over de klimaatverandering en de bestuurlijke complexiteit. Hij nam zijn dochter als voorbeeld en stelde dat als zij 70 jaar is, de aarde bij het huidige beleid drie graden warmer is. “Als West-Antarctica versneld gaat smelten, krijgen we te maken met meer dan 1,5 meter zeespiegelstijging. Dat wordt een enorme uitdaging”, aldus Dahm, die bij Deltares werkt als specialist voor overstromingsrisico’s.
Bewegingsvrijheid ingeperkt
Hij zette de opwarming in het perspectief van de snelle ontwikkeling van AI. “Experts voorspellen een vijftig procent kans dat algoritmes over dertig jaar gelijkwaardig zijn aan ons werk. Dat is dus rond 2060. Dat is de helft van de tijd van de opwarming. De generatie van mijn dochter zit ingeklemd. Aan de ene kant de klimaatverandering die dwingend beleidskeuzes oplegt en tegelijk leggen we steeds meer menselijke beslissingen vast in algoritmes. Als we niet oppassen, wordt de bewegingsvrijheid van die toekomstige generatie ingeperkt.”
Co-creatie
De oplossingen liggen veelal buiten het mandaat van de huidige organisaties, constateerde Dahm vervolgens. “Daarom is co-creatie voor mij belangrijk. Je onderzoekt wat leeft in het systeem en hoe je er samen een betere wereld van kunt maken. Je gaat op pad zonder dat je weet waarheen. Je reflecteert op je eigen houding en je durft bepaalde aannames los te laten.” Als voorbeeld gaf hij het Hydrolib-project, waarbij Deltares, samen met waterschappen en adviesbureaus, een softwarebibliotheek ontwikkelt voor een geautomatiseerde workflow voor hydrologische en hydrodynamische modellering. “We hebben geleerd elkaar goed uit te vragen om vervolgens te kijken hoe nu verder. Ook als Deltares moeten we in deze co-creatie met andere partijen nog een behoorlijke slag maken. De opgaven vragen erom dat we dit sneller gaan doen.”
