Brede groene dijk goed alternatief in gebied met genoeg ruimte

De studie loopt al een paar jaar en nu is, na een aantal conceptrapportages, het onderzoeksrapport verschenen. De brede groene dijk is onderzocht voor het Deltaprogramma. Aanleiding was het afkeuren van verschillende dijken in Noord-Nederland omdat de harde bekleding niet goed bestand bleek tegen grote golfklappen. Het innovatief dijkconcept gaat uit van een dijk die helemaal van klei is en bekleed is met gras. De dijk heeft een zeer flauw talud en een voorland van kwelders. 

Golfklappen
De onderzoekers Jantsje van Loon van Alterra Wageningen UR en Harry Schelfhout van Deltares ontdekten dat de brede groene dijk minstens net zo veilig is als een traditionele dijk. De dijk heeft een grotere basisbreedte en is in combinatie met een kwelder minder gevoelig voor kwel en zandmeevoerende wellen die een dijk instabiel maken. Bovendien kan met een lagere kruinhoogte worden volstaan, wat de stabiliteit ten goede komt, terwijl zo’n dijk ook beter in het landschap is in te passen. 
Goedkoper
Daar komt bij dat de dijk veel goedkoper is in aanleg, ook al heb je meer materiaal nodig dan bij een traditionele dijk. “De besparing is circa een miljoen euro per kilometer dijk”, aldus Harry Schelfhout. De dijken worden nog goedkoper als klei vlakbij wordt betrokken. Dat kan door aanwas van klei die in de kwelders ontstaat op te slaan in kleiputten. 
Harry Schelfhout: “Dit dijktype is interessant voor gebieden waar je de ruimte hebt en bescherming van dijken kunt combineren met groene functies. Waar we nu onderzoek hebben gedaan was een ‘Natura 2000-gebied,’ dus hebben wij daarbij met name aan de zeezijde gekeken naar de biodiversiteit en habitats en het grondgebruik van de kwelders.” Harry Schelfhout denkt voor mogelijke locaties aan de Waddenzee, Dollard, de Zuid-West Delta (de Oosterschelde en Haringvliet) en het IJsselmeer/Markermeer. 
In de jaren tachtig is er al een keer een dergelijke dijk aangelegd met bij  het Friese Ferwerderadeel, weet Schelfhout. “Dit was  op basis van op ware grootte uitgevoerde modelproeven. Waarom er daarna niet meer groene dijken zijn aangelegd is niet bekend. In Duitsland zijn wel veel van deze dijken. Daar gaan ze dan na elke storm  de dijk op voor inspectie van de schade aan de grasmat.”   

Beheer
De kosten van beheer en onderhoud zijn echter nog niet vergeleken in deze studie. “Maar ik verwacht dat de kostenverschillen niet groot zullen zijn ”, aldus Harry Schelfhout. “Een dijk van asfalt of steen heeft als voordeel dat je er overheen kunt lopen en snel kunt zien of er herstel of onderhoud nodig is. Nadeel is dat als asfalt scheurt, je direct op het zand zit en dan ligt zo’n dijk meteen bloot.” Een dijk van klei is minder kwetsbaar en heeft nog een zekere sterkte als  de grasmat door golfklappen is bezweken.
De brede groene dijken zijn volgens Schelfhout zeker niet overal geschikt omdat ze extra ruimte innemen. Dus niet in een gebied waar veel mensen wonen. “Dat zou ik zelf als bewoner ook niet accepteren. Al is het wel zo de kruinhoogte van deze dijk lager is dan van een traditionele dijk. Maar voor dijken in bewoonde gebieden met beperkte ruimte kun je betere andere innovatieve ontwerpen gebruiken, in combinatie met harde constructies, zoals een damwand.”  
Besparing
Schelfhout: “De komende jaren moeten we in Nederland heel veel dijken verbeteren omdat ze zijn afgekeurd en omdat er nieuwe veiligheidsnormen gelden vanaf 2020. Stel dat daarvan 100 kilometer dijk kan worden gerealiseerd als brede groene dijk, dan levert dat een besparing op van  zo’n 100 miljoen euro.” 
Nu dit rapport er ligt willen Deltares en Alterra Wageningen UR graag verder onderzoek doen om nog meer kennis te vergaren. Een dijkconcept bouwen in een golfgoot bijvoorbeeld. En breder onderzoek doen met verschillende soorten klei en taluds.
Ook willen ze daarbij kijken naar verschillende soorten rijke vegetatie als dijkbekleding. Schelfhout:  “Het hoeft niet met een biljartlaken van gras, als het maar vegetatietypes zijn met erosiebestendige worteltypes, zoals bepaalde kruiden.”  
Modellen ontwikkelen
En, minstens zo belangrijk, is het  ontwikkelen van modellen waarmee je goede berekeningen voor brede groene dijken kunt maken, onontbeerlijk voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma en de veiligheidstoetsing. De onderzoekers  zoeken daarvoor nog naar financiering en hopen overheden en belanghebbenden te kunnen interesseren. 
De brede groene dijk kan in een komende dijkverzwaringsronde als volwaardig alternatief worden meegenomen. Daar is nog wel wat tijd voor nodig, maar die loopt parallel aan de tijd die het kost voor de planvorming voor verbetering van dijken. 

Bekijk het rapport Nadere verkenning Groene Dollard Dijk