Tweede Kamerleden stelden tijdens de hoorzitting veel vragen over het grondcertificaat. (beeld: Tweede kamer).

Tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer over het storten van granuliet in de zandwinput Over de Maas bij Alphen, stelden Kamerleden veel vragen aan betrokkenen en experts over de rol van het certificaat op basis waarvan granuliet als ‘grond’ wordt gelabeld waardoor er voor het storten geen milieuvergunning nodig is. De hoorzitting op 9 maart volgde op een uitzending van Zembla over het verondiepen van de zandwinning met 500.000 ton maalsel afkomstig uit de verwerking van graniet van het Amsterdamse bedrijf Bontrup.

Tijdens de hoorzitting bleek dat bodemexperts verschilden in hun standpunt verschilden over de toxiciteit van de flocculant polyacrylamide. Bontrup voegt dit middel bij de verwerking van de Noorse steensoort in Amsterdam aan het proceswater toe om het zeer fijne maalsel, het granuliet, beter te laten bezinken en af te kunnen vangen. Volgens Jan Wijbrands van de Vrije Universiteit van Amsterdam gaat het om een lichte verontreinigende stof die in het milieu zal afbreken, maar twee andere experts wijzen er op dat als polyacrylamide afbreekt er de toxische stof acrylamide overblijft. Joop Harmsen van Wageningen Universiteit: “Uitgaande van 500.000 ton granuliet hebben we het over 50.000 kilo polyacrylamide, een stof waarvan we weten dat het moeilijk afbreekt maar waarvan we niet weten hoe het zich onder water op langere termijn zal gedragen.”

Hoofdrol voor bodemexperts

De Tweede Kamer had de specialisten en betrokkenen opgeroepen om hun zienswijze te geven op de Zembla-uitzending. Deelnemers aan de zitting waren de bewonersgroep, de gemeente, directeur van het zandwinproject Over de Maas, drie bodemdeskundigen, een ecoloog en een jurist. Meerdere door de Kamer uitgenodigde partijen wilden niet op de hoorzitting aanwezig zijn, waaronder Rijkswaterstaat, waterschap Rivierenland en Bontrup.

Grond of bouwstof?

De antwoorden op de Kamervragen maakten vooral duidelijk hoe belangrijk het label ‘grond’ is voor het kunnen storten van granuliet als bodemophoger in een zandwinput. Met een certificaat dat het om ‘grond’ gaat, mag Bontrup het granuliet aanbieden aan de exploitant van de zandwinput en hoeft er geen milieuvergunning te worden aangevraagd. Tijdens de hoorzitting bleek dat de discussie over granuliet als ‘grond’ al speelt sinds 2013. Volgens bodemexpert Jos Vink van Deltares kan er geen sprake zijn van ‘grond’.  “Er hoort namelijk lutum en organische materiaal in grond te zitten en beide bestanddelen ontbreken helemaal in granuliet”, aldus Vonk.  Ook bodemexpert Harmsen vindt dat granuliet niet als ‘grond’ kan worden betiteld. Zeker niet als dat met polyacrylamide is vervuild. Bodemexpert Wijbrands had geen moeite met het label en wees erop dat er wel meer licht verontreinigde materialen worden gestort en dat de huidige wetgeving daar goede handreikingen voor heeft.

Risico’s zijn niet in beeld

Harmsen bestreed de opvatting van Wijbrands vooral op het punt om het aanwezige flocculant af te doen als een onschuldige lichte verontreiniging. “Over het gedrag van polyacrylamide onder water is nog maar weinig bekend”, zo stelde Harmsen. “Het idee dat de winput straks met een leeflaag wordt afgewerkt, betekent nog niet dat daarmee alle risico’s van de baan zijn. We weten niet of de stof misschien door deze laag omhoog kan komen en zolang dat we dat niet weten, is het beter om niet te storten, zo betoogde de Wageningse bodemexport.

Geen toetsing op aquatische ecologie

Lisette de Senerpont Domis van het Nederlands Instituut voor Ecologie hield een pleidooi voor een ecologische toetsing van de gehele verondieping van zandwinputten. “We lopen het risico veel natuur kapot te maken door de ecologie te verstoren”, zo luidde haar waarschuwing. Ook het feit of een winput wel of niet in verbinding staat met de rivier, is een belangrijk gegeven dat nu helemaal niet wordt meegewogen. Ook de invloed van de verondieping op de waterkwaliteit volgens de Kaderrichtlijn Water zou voor haar een rol moeten spelen.  Senerpont Domis liet weten dat haar instituut in mei met een onderzoek komt over het verondiepen van winputten. Ze wilde nog niet op de uitkomsten van dat onderzoek vooruitlopen.

Extra storting van 250.000 ton

Boven op de 500.000 ton die nu al is aangemeld wil Bontrup nog eens 250.000 ton extra granuliet in de Maasplas storten. Exploitant Herman van der Linde van het zandwinproject Over de Maas liet de Kamerleden weten dat er geen sprake is van een vergunningaanvraag. Het gaat om een melding door Bontrup. Als exploitant heeft Van de Linde de plicht om deze extra aanvoer bij Rijkswaterstaat te melden en die heeft dan vijf dagen de tijd om te reageren. “Rijkswaterstaat heeft niet gereageerd en het storten van de extra hoeveelheid granuliet is daarmee volstrekt legaal”, zo informeerde Van der Linde de Kamer. “De enige opties die het storten in de weg staan zijn dat Bontrup van aanvoer afziet of in het geval dat er aantoonbare milieuschade is.” Dat laatste is volgens Van der Linde niet het geval want er is immers een grondcertificaat. Tweede Kamerlid Suzanne Kröger van GroenLinks liet gisteren via Twitter weten dat zij een motie zal indienen om de stort op te schorten, zolang er géén onderzoek is gedaan naar de ecologische gevolgen op lange termijn.