Bij de Volmolen in Epen heeft Natuurmonumenten twee historische graften op de hellingen hersteld. Deze landschappelijke ingreep zou ervoor moeten zorgen dat regenwater langer wordt vastgehouden en de afstroming vertraagd. Dat kan bijdragen aan het verminderen van wateroverlast, het tegengaan van verdroging en het verbeteren van de waterkwaliteit in het Geuldal.
Het project sluit aan bij actuele opgaven rond klimaatadaptatie, natuurherstel en waterbeheer in Zuid-Limburg. Het uitgangspunt van de maatregelen is het principe ‘water vasthouden waar het valt’. Door water tijdelijk te bufferen op hellingen krijgt het meer tijd om in de bodem te zakken. Dit vermindert piekafvoeren, beperkt erosie en helpt om vocht vast te houden voor droge periodes. Vegetatie speelt hierbij een belangrijke rol: bladeren remmen de directe impact van regen en wortels verbeteren de bodemstructuur, wat de infiltratie bevordert.
Hydrologische problemen
Het Geuldal staat bekend om zijn bloemrijke graslanden, hellingbossen en grote biodiversiteit. Minder zichtbaar zijn de hydrologische problemen die zich in het gebied voordoen. Door steile hellingen en een relatief open landschap stroomt regenwater bij hevige neerslag snel af richting de Geul. Daarbij wordt slib, inclusief nutriënten van landbouwgronden, meegevoerd. In droge perioden ontstaan juist tekorten, doordat water onvoldoende in de bodem kan infiltreren en worden vastgehouden.
Het herstel van de graften maakt deel uit van het Programma Erfgoed Deal, dat per 31 december 2025 is geëindigd. In dit kader heeft Maastricht University onderzoek gedaan naar de manier waarop historische landschapselementen in Zuid-Limburg functioneerden in relatie tot waterbeheer. Graften – begroeide randen van plateaus op hellingen – waren vroeger kenmerkend voor het cultuurlandschap en droegen bij aan het vertragen van afstromend water. Door schaalvergroting in de landbouw zijn veel van deze elementen in de loop van de tijd verdwenen.
Natuurkrachtdag
Met middelen uit het programma zijn bij de Volmolen twee graften opnieuw aangelegd. Daarbij zijn de oorspronkelijke plateaus hersteld en beplant met inheemse struiken. “De plateaus zijn opnieuw aangelegd en tijdens de Natuurkrachtdag op 21 november 2025 hebben vrijwilligers verschillende inheemse struiken geplant, waaronder sleedoorn, meidoorn, kardinaalsmuts en hondsroos”, aldus Paul Wijenberg, boswachter van Natuurmonumenten. “Naarmate deze beplanting groeit, zal regenwater beter worden vastgehouden en krijgt het meer tijd om in de bodem te zakken.”
Natuurkracht is een programma dat op 14 juli 2022 officieel is gestart, op de dag af een jaar nadat Limburg zwaar werd getroffen door extreme regenbuien. Onder de vlag van dat programma zijn Natuurmonumenten, ARK Natuurontwikkeling, Natuur- en Milieufederatie Limburg, Stichting het Limburgs Landschap en het Wereld Natuur Fonds samen met de Limburgers aan de slag gegaan om het landschap op een natuurlijke manier in staat te stellen meer water te bergen, zodat extreme wateroverlast uitblijft. Recent is ook Staatsbosbeheer toegetreden tot Natuurkracht.
Verbindingszones
Naast hydrologische effecten draagt het project bij aan natuur- en landschapsdoelen. De herstelde graften versterken het kleinschalige cultuurlandschap en fungeren als verbindingszones voor soorten als hazelmuis, grauwe klauwier en diverse insecten. Ook voor recreanten worden de karakteristieke groene lijnen in het Geuldal weer beter zichtbaar.
