Adviescommissie Water: versterk innovatieklimaat waterketen

De adviezen zijn gericht op de noodzakelijke verduurzaming van de waterketen in de toekomst en het tegelijkertijd betaalbaar houden hiervan. De Adviescommissie Water bestudeerde een aantal casussen van recente innocaties.

Over grenzen
Er wordt nog te weinig over de grenzen van de schakels van de waterketen heen geïnnoveerd, zo luidt een van de conclusies. Bij de huidige initiatieven voor vernieuwing ligt de nadruk vooral op optimalisatie van het huidige systeem. Partijen in de waterketen zijn actief om het huidige systeem van drinkwaterbereiding en waterzuivering verder te optimaliseren, bijvoorbeeld door in te zetten op terugwinning van energie en grondstoffen. Daarbij gaat het vooral om optimalisatie binnen de eigen sector en niet over de grenzen van de verschillende schakels van de waterketen heen. Voorbeelden zijn de energie- en grondstoffenfabrieken van de waterschappen en het vermarkten van reststoffen die vrijkomen bij de drinkwaterbereiding via de reststoffenunie. 

Raakvlakken
De commissie ziet juist interessante mogelijkheden voor innovaties op de raakvlakken van de waterketen met andere terreinen, zoals logistiek, gezondheid en energie. Toenemende initiatieven in de maatschappij zullen onvermijdelijk leiden tot een meer hybride waterketensysteem waar naast de centrale systemen ook specifieke afvalwaterbehandelingsmethoden worden toegepast, gebaseerd op een ander concept van de waterketen. 

Toekomstbeeld noodzakelijk
Een gezamenlijk ontwikkeld toekomstbeeld acht de commissie noodzakelijk om de  richting te bepalen van de ontwikkelingen in de waterketen. Geen blauwdruk maar eerder een set scenario’s die ruimte laten voor adaptiviteit en flexibiliteit. Een gezamenlijke visie inspireert en bevordert het vermenigvuldigen van goede initiatieven waardoor het niet bij eenmalige experimenten blijft. 

Belemmeringen
Daarnaast vindt de commissie dat institutionele en juridische belemmeringen voor samenwerking aan innovaties in de waterketen moeten worden weggenomen. De AcW adviseert met voorrang te onderzoeken hoe de BTW-regelgeving kan worden aangepast zodat samenwerking tussen overheden onderling, met het bedrijfsleven, of tussen bedrijven onderling niet wordt gehinderd door extra afdracht van BTW.

Sustainable urban delta
Ook denkt de commissie dat de export van Nederlandse kennis en kunde op het gebied van de waterketen versterkt kan worden. In veel landen is de waterketen minder ver ontwikkeld dan in ons land en drinkwaterbereiding en afvalwaterzuivering zijn miljardenmarkten. Nederland moet zichzelf neerzetten als ‘sustainable urban delta’, waarin niet alleen de aanpak met betrekking tot waterveiligheid aandacht krijgt, maar ook de waterketen. Ons land kan daarbij dienen als ‘living lab’ voor nieuwe ontwikkelingen.

Advies
Minister Schultz van Infrastructuur en Milieu had de Adviescommissie Water om dit advies gevraagd in aanvullening op de eerdere visitatie van de commissie Peijs. 
De laatste jaren zijn verschillende initiatieven genomen op het gebied van verduurzaming van de waterketen. Drijfveren zijn onder andere schoner (afval)water en het terugwinnen van grondstoffen en energie. De ambities van de waterschappen en gemeenten op dit punt zijn vastgelegd in de routekaart afvalwater 2030, een langetermijnvisie voor de afvalwaterketen. Verdere uitwerking daarvan vindt plaats in diverse convenanten en akkoorden waaronder het Klimaatakkoord tussen waterschappen en Rijk (2010), het Ketenakkoord Fosfaatkringloop (2011), de Green Deals energiefabrieken en grondstoffen (2011, 2014), en het SER Energieakkoord (2013). Als uitvloeisel van deze afspraken zijn verschillende initiatieven genomen voor innovaties in de waterketen. De waterschappen willen in 2020 minstens 40% van hun energieverbruik zelf opwekken. Daarnaast zijn er de laatste jaren verschillende ontwikkelingen in de maatschappij te zien, waaronder bedrijven die zelf hun afvalwater gaan zuiveren, of proeftuinen voor decentrale sanitatie in woonwijken.
Deze initiatieven in de waterketen roepen de vraag op of succesvolle innovaties breder kunnen worden toegepast en waarom dat soms niet gebeurt. 

De volledige bevindingen van de Adviescommissie Water zijn hier te lezen.