De ecologische kwaliteit van Nederlandse sloten is al jaren zorgwekkend laag en vertoont nauwelijks verbetering. Dat blijkt uit een trendanalyse van adviesbureau Haskoning, uitgevoerd in opdracht van Natuur & Milieu.
Nederland telt ruim 320.000 kilometer aan sloten. Natuur & Milieu noemt het een fijnmazig netwerk dat cruciaal is voor waterbeheer, biodiversiteit en klimaatadaptatie. De sloten zijn de ‘haarvaten van het watersysteem’: ze zuiveren water, verbinden natuurgebieden en bieden leefruimte aan talloze soorten. Hun ecologische toestand blijft echter ver achter bij de gestelde normen, stellen Haskoning en Natuur & Milieu in de ‘Trendanalyse waterkwaliteit sloten’.
Nauwelijks vooruitgang
De analyse van meetgegevens uit de periode 2009-2023 laat zien dat de gemiddelde ecologische kwaliteitsratio (EKR) rond 0,40 ligt. Voor kunstmatige of sterk gewijzigde waterlichamen geldt een norm van 0,60. “Zelfs in natuurgebieden is sprake van achteruitgang, vooral bij waterplanten,” aldus Koenraad Backers, waterexpert bij Natuur & Milieu.
De macrofauna (kleine waterdieren zoals insectenlarven en weekdieren) laat een lichte verbetering zien, maar de ontwikkeling van macrofyten (waterplanten) blijft achter. In stedelijk gebied zijn de scores het laagst, terwijl natuurgebieden relatief beter presteren.
Deels verbetering, maar normoverschrijding blijft
Voor stikstof voldoen de meeste sloten aan de norm, maar de gemiddelde concentratie blijft te hoog, vooral in landbouwgebieden. Fosfaat ligt zelfs structureel boven de grenswaarde. Wel zijn lichte verbeteringen zichtbaar, met name op de slechtst presterende locaties.
De pH-waarde is over het algemeen stabiel en voldoet in de meeste gevallen aan de norm. Opvallend is de gestage stijging van de watertemperatuur, die volgens Haskoning samenhangt met klimaatverandering en gevolgen heeft voor ecosystemen en zuurstofhuishouding. Ook chemische verontreiniging blijft een punt van zorg. De concentraties van onderzochte stoffen als koper, zink en de bestrijdingsmiddelen carbendazim en imidacloprid nemen weliswaar af, maar verboden middelen worden nog steeds aangetroffen.
Ecologisch én volksgezondheidsprobleem
De gevolgen van de slechte waterkwaliteit reiken volgens Natuur & Milieu verder dan biodiversiteitsverlies. “Vervuild slootwater kan bijdragen aan de verspreiding van ziekten: er zijn veertien ziekten bekend die in verband staan met slechte waterkwaliteit,” zegt Backers. “Het is daarmee niet alleen een ecologisch probleem, maar ook een volksgezondheidsvraagstuk.”
Beleidskeuzes noodzakelijk
Volgens Haskoning en Natuur & Milieu is het ‘laaghangend fruit’ inmiddels geplukt. Verdere verbetering vraagt om fundamentele systeemmaatregelen. Dat betekent keuzes in landgebruik, strengere regels voor mest en bestrijdingsmiddelen en een herziening van chemische toelatingseisen. “Sloten zijn geen randverschijnsel,” benadrukt Backers. “Ze zijn essentieel voor natuur, mens en klimaat. Alleen met een integrale aanpak kunnen we zorgen dat deze 320.000 kilometer aan waterwegen bijdragen aan een schoon, gezond en leefbaar Nederland.”
Strengere regels en betere monitoring
Onlangs pleitten de Nederlandse waterschappen al voor strengere regelgeving voor biociden, die regelmatig het oppervlaktewater vervuilen. Om de waterkwaliteitsdoelen te behalen, zijn volgens de waterschappen strengere regels en betere monitoring nodig.
