Waterschap Limburg heeft zijn meetapparatuur voor waterkwaliteit flink uitgebreid en gemoderniseerd. Een van de toepassingen richt zich op gebieden met glastuinbouw. Over de meetresultaten vindt nauw overleg met de tuinders plaats. Voor de inhoudelijke expertise spart het waterschap intensief met meetspecialist Elscolab.
De waterkwaliteit meten doe je niet tégen, maar samen mét de glastuinbouw. Dat is de gedachte achter de aanpak van Waterschap Limburg in het kassengebied in de omgeving van Maasbree-Venlo. De glastuinders staan voor een stevige uitdaging. Het doel in 2027 is een emissieloze glastuinbouw voor zowel gewasbeschermingsmiddelen als meststoffen. Het vertrekpunt is de nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst uit 2013.
De tussenrapportage uit 2019 door het Planbureau voor de Leefomgeving leert dat de waterkwaliteit weliswaar is verbeterd, maar dat er nog forse inspanningen nodig zijn. De waterschappen beijveren zich intussen voor dezelfde stoffen en dezelfde deadline met de normen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de eisen in het BAL (kort voor het Besluit Activiteiten Leefomgeving) onder de Omgevingswet.
Het BAL schrijft bedrijven voor dat ze minimaal 95 procent van de gewasbeschermingsmiddelen uit het water moeten halen. Voor alle partijen wordt waterkwaliteit steeds belangrijker.
Het beschuldigende vingertje
Na het Hoogheemraadschap van Delfland met zijn immense kassengebied in het Westland staat Waterschap Limburg op de tweede plaats met de in Noord-Limburg royaal aanwezige glastuinbouwsector. De Limburgse aanpak is erop gericht in goed overleg met de glastuinders in het gebied meer grip te krijgen op de kwaliteit van het oppervlaktewater. “We wijzen niet met het beschuldigende vingertje naar bedrijven, maar geven aan op welke locaties we wanneer te hoge emissies aan bestrijdingsmiddelen en meststoffen in het water hebben aangetroffen”, vertelt Sjriek Crompvoets, gebiedsadviseur glastuinbouw bij het waterschap.
“We willen laten zien wat er wel en niet goed gaat en welke verbeteringsmaatregelen de tuinders kunnen nemen. Pas in het uiterste geval, of bij bewuste nalatigheid, volgen er boetes. Ons voornaamste doel is bewustwording en verbetering. Voor de tuinders zijn de waterkwaliteitseisen belangrijk. Bovendien is het zonde, als er waardevolle nutriënten weglekken.”
Dynamiek
Veel van de normoverschrijdingen zijn toe te schrijven aan lekkages en foute aansluitingen, aldus Crompvoets. “De meeste lozingen en lekkages zijn onbedoeld. Op een paar notoire lozers na zijn de glastuinders ook erg ontvankelijk voor onze constateringen en voor de samenwerking die we opzoeken. De intrinsieke motivatie om mee te werken, is groot. Ze zitten er net zo in als wij. De tuinders zijn ook bereid stappen te nemen. Een van hen gaf aan blij te zijn met onze metingen, omdat hij hiermee bij het moederbedrijf beter beslagen ten ijs komt om een innovatiebudget te vragen. In het gebiedsproces willen we bedrijven stimuleren zoveel mogelijk te doen om de oppervlaktewaterkwaliteit te verbeteren. In het gebied is een mooie dynamiek ontstaan.”
Om meer inzicht te kunnen vergaren in de mate waarin de glastuinders de lozingsnormen overschrijden, waren extra meetinspanningen nodig om de waterkwaliteit in de buurt van de tuinbouwkassen te monitoren. “De tuinders weten bij wijze van spreken dat ze te hard hebben gereden, maar we willen ook aan kunnen geven hoe ver ze de snelheidslimiet exact gepasseerd zijn”, verduidelijkt Crompvoets. Reden voor het waterschap om het arsenaal aan meetapparatuur flink uit te breiden. De conventionele handmeters in het veld kregen zo’n anderhalfjaar geleden versterking van een drone met warmtebeeldcamera en meetbootje WaLi-E met monitoring-instrumenten (zie kader). Eerder waren al continu-sensoren aangeschaft voor het meten van de geleidbaarheid van het water, een van de indicatoren voor schoon en ecologisch gezond water. De parameters die met de nieuwe technieken gevolgd worden, zijn onder meer temperatuur, pH en nitraat.
Hotspots
Met het uitgebreide meetarsenaal is het waterschap in staat de waterkwaliteit snel en efficiënt te screenen. “We kunnen nu langs het water meelopen en zien op de tablet direct waar de verontreinigingen zich ophopen. Zo kunnen we eenvoudig de bron opsporen”, zegt vakspecialist waterkwaliteit Freek Althuizen van het waterschap. “Je loopt er gewoon naartoe. De hotspots komen veel sneller in beeld, want we krijgen de exacte getallen realtime op het scherm. Het meetbootje kan bovendien moeiteloos tegen de stroming in varen, zodat het niet telkens in dezelfde waterstroom zijn meetwerk doet.”
De meetapparatuur heeft nu één volledig groeiseizoen gedraaid. Het meetbootje ondervond wat hinder van de plantengroei in het water in de zomer om vooruit te komen, blikt Althuizen terug, “maar de meetresultaten leden hier in elk geval niet onder”.
Met de handmeter had het waterschap geen volledig beeld van de normoverschrijdingen. Bovendien moest het zo’n drie weken na monstername wachten op de analyses uit het lab. “We meten nu niet meer over de tijd, maar in de ruimte”, vat Althuizen samen. “Van flitscontroles zijn we overgegaan op trajectcontrole”, vult Crompvoets aan vanuit de beeldspraak van snelheidsovertredingen in het verkeer. “We signaleren alle afwijkende meetwaarden en koppelen deze gegevens terug naar de glastuinders om samen naar de oorzaak te zoeken.”
Gps-tracking
De recent aangeschafte meettechnieken bieden nog meer voordelen, merkt Maarten van der Voordt op. Van der Voordt is sales engineer Environmental & Water bij Elscolab, de leverancier van het meetbootje. “De meetapparatuur is met gps-tracking uitgerust. Daarmee kun je de exacte locatie van de normoverschrijding terughalen.” De data met gps-tag, legt hij uit, zijn te plotten op een geografisch kaartje. “Zo breng je alle data van een meet-gebied volledig in beeld.” Om ook het onderwerp veiligheid niet te vergeten: “Medewerkers hoeven voortaan geen halsbrekende toeren meer uit te halen om op een moeilijk toegankelijke plek te meten. Met het meetbootje kunnen ze hun werk veel veiliger en efficiënter doen.”
Een bewuste keuze van het waterschap was de apparatuur zelf aan te schaffen. “Vooraf hebben we bij andere waterschappen gekeken voor welke oplossingen zij hebben gekozen”, vertelt Crompvoets. “De meettechnieken die wij nu hebben, ben ik nog nergens tegengekomen. Ons levert dit veel op, want de meetresultaten zijn meteen inzichtelijk, wat ons verder een sterke positie geeft in het overleg met de glastuinders. Omdat we alle apparatuur zelf in huis hebben, kunnen we bovendien meteen het veld in als dat nodig mocht zijn. De wil om onafhankelijk te zijn, gaf bij ons de doorslag.”
Prioriteiten stellen
Voor het onderhoud van de meetapparatuur en de sensoren op het meetbootje krijgt het waterschap ondersteuning van Elscolab in de vorm van trainingen en praktijkdagen. Doel hiervan is de kennis in het veld te brengen. “Het kalibreren van de sensoren doen we zelf. Deze kennis hebben we nu in huis. Het is wezenlijk de sensoren in topconditie te houden”, zegt Althuizen. “Het is een internationaal bedrijf en erg deskundig op het gebied van waterkwaliteit en -kwantiteit”, vult Crompvoets aan. “In alle opzichten denkt het met ons mee. Van de klassieke verhouding opdrachtgever versus opdrachtnemer is hier geen sprake. Dat past ook niet in onze cultuur bij het waterschap. Hoe meer we over waterkwaliteit weten, des te beter we het gesprek met de tuinders kunnen voeren. Dat is de kern. Het enige nadeel is dat we nu zoveel informatie hebben over de waterkwaliteit, dat de toezichtsinspanning groter wordt. Dat doet wel een beroep op onze capaciteit. Het dwingt ons om prioriteiten te stellen.”
*Start Kader*
rQPOD drone: meetbootje vol meetvernuft
Het meetbootje van leverancier Elscolab (de ‘Waterschap Limburg Explorer’ kortweg WaLi-E gedoopt, vrij naar Disney’s animatiefilm WALL-E) heet officieel de rQPOD drone en is voorzien van meetapparatuur YSI EXO van het Amerikaanse Xylem. De sensoren op het bootje meten realtime de pH (en afgeleide ORP/oxiderend vermogen), temperatuur, opgeloste zuurstof, nitraat en geleidbaarheid. Het door twee propellers aangedreven bootje is volledig autonoom of op afstand te besturen. Via Google Maps kunnen de missies vooraf worden gepland. In combinatie met de Sontek RiverSurveyor ADCP (ook van Xylem) kan de rQPOD debiet-metingen en stromings- en diepteprofilering van watergangen uitvoeren. Het meetbootje is zonder demontage te vervoeren in een rugzak en daarmee altijd direct inzetbaar.
*Einde Kader*
