De Nederlandse overheid treedt te weinig op tegen het gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen in drinkwater- en natuurgebieden. Hierdoor bevat een derde van de drinkwatergebieden meer bestrijdingsmiddelen dan de norm, meldt Natuur & Milieu.
De organisatie diende bij de Europese Commissie een klacht in tegen Nederland omdat het land bestrijdingsmiddelen toestaat in gebieden waar drinkwater wordt gewonnen. Dat is volgens Natuur en Milieu een schending van het Europese recht.
“Chemische bestrijdingsmiddelen horen niet thuis in drinkwater- en natuurgebieden. Het is onacceptabel dat een basisbehoefte als drinkwater duurder kan worden omdat de overheid verzaakt. Drinkwater- en natuurgebieden verdienen de hoogste bescherming,” stelt Rob van Tilburg, directeur programma’s bij Natuur & Milieu in een persbericht. “Met de natuur gaat het ook niet goed: insecten sterven en bestrijdingsmiddelen worden aangewezen als een belangrijke oorzaak.”
Klacht ingediend
Europa verplicht landen om het gebruik van bestrijdingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden (voor drinkwaterwinning) en de beschermde Natura 2000-gebieden te stoppen of te minimaliseren. Provincies zijn nu hoofdverantwoordelijk voor de bescherming van deze gebieden, maar staan het gebruik van veel, vaak zeer giftige, bestrijdingsmiddelen toch toe.
Grote verschillen
Bovendien doet iedere provincie dit op z’n eigen manier en dat leidt tot soms grote verschillen, zegt jurist Anne de Vries van Natuur & Milieu in een artikel inTrouw. “In Limburg geldt een verbod op stoffen die kankerverwekkend zijn, het DNA beschadigen of de voortplanting verstoren, Zuid-Holland hecht daarnaast opvallend veel waarde aan het verbieden van stoffen die huidirritatie veroorzaken, Gelderland verbiedt schadelijke stoffen maar maakt niet duidelijk wat dat betekent. Het is bizar dat je in de ene provincie een middel kunt gebruiken en in de andere niet. Bovendien ligt een grondwaterbeschermingsgebied soms in twee provincies. Ik denk niet dat boeren hier wijs uit worden.”
Schending Europees recht
Dit is zorgelijk omdat zich in deze gebieden veel teelten bevinden, waarbij vaak intensief wordt gespoten, zoals aardappels, bloembollen en peren, stelt Natuur & Milieu. Met als gevolg: er komen zeer giftige bestrijdingsmiddelen in deze kwetsbare gebieden, hoge kosten voor drinkwaterzuivering en schade aan de natuur. Omdat Nederland hiermee het Europees recht schendt diende Natuur & Milieu een klacht in bij Europa over het Nederlandse beleid.
Meest vervuild van Europa
Ook buiten deze kwetsbare gebieden doet Nederland te weinig om het water te beschermen. Passende bufferzones moeten er namelijk voor zorgen dat de bestrijdingsmiddelen bij het spuiten niet in de nabij gelegen sloot waaien of spoelen. Nederland heeft meestal bufferstroken van slechts 50 centimeter, maar om 70 tot 80% afspoeling naar water te verminderen moeten deze in de ogen van de Europese autoriteit voor voedselveiligheid Efsa 15 tot 20 meter breed zijn. In 53% van de gevallen bevat het Nederlandse oppervlaktewater te veel bestrijdingsmiddelen. Daarmee behoren de Nederlandse oppervlaktewateren tot de meest vervuilde wateren van Europa.
Natuur is de klos
In Natura 2000-gebieden geldt ook een plicht om bestrijdingsmiddelen te verbieden of minimaliseren, maar ook deze regels lapt Nederland aan zijn laars. Natuur & Milieu bestudeerde 42 provinciale natuurbeheerplannen van natuurgebieden waarin zich landbouw bevindt. Slechts 6 daarvan bevatten serieuze beperkingen. De meeste provincies beperken het agrarische gebruik van bestrijdingsmiddelen in deze kwetsbare natuurgebieden niet of nauwelijks.
Naar elkaar wijzen
De overheidsinstanties wijzen bij dit probleem vooral naar elkaar. Het Rijk meent dat provincies maatregelen kunnen treffen en provincies wijzen vaak juist weer naar het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Van Tilburg: ‘Niemand vindt zichzelf verantwoordelijk voor dit probleem. Onze natuur- en drinkwatergebieden zijn daarvan de dupe. Daarom roepen wij de Rijksoverheid op om scherpe, duidelijke normen te stellen en de verantwoordelijkheid hiervoor op zich te nemen. Deze taak moet weg bij de provincies maar centraal worden aangestuurd door de Rijksoverheid.’
Biologische boeren
Natuur & Milieu pleit ervoor dat de Rijksoverheid alleen nog maar biologische boeren in kwetsbare gebieden toestaat. ‘Dit is een belangrijke knop om aan de te draaien. Biologische boeren gebruiken geen chemische bestrijdingsmiddelen. Ook hierom is het zo essentieel dat de Rijksoverheid regie neemt. Zij hebben de middelen om bestaande boeren in de gebieden te helpen omschakelen naar biologisch.’
Vewin
Vewin heeft met belangstelling kennisgenomen van het rapport van Natuur & Milieu, mailt de woordvoerder. Voor drinkwaterbedrijven staan in eerste plaats emissies naar de bronnen, grond- en oppervlaktewater voorop. Beperken of verbieden van het gebruik van middelen is een van de manieren om emissies te verminderen. Minder of ander gebruik kan ook een manier daarvoor zijn.
Groot probleem
Bestrijdingsmiddelen vormen in een groot deel van de winningen voor drinkwaterproductie een probleem, stelt Vewin. Dat blijkt ook uit verschillende rapporten (zoals de Nationale Analyse Waterkwaliteit (PBL, 2020) en het RIVM rapport Staat drinkwaterbronnen (2020)). In vrijwel alle oppervlaktewaterwinningen en in meer dan een kwart van de grondwaterwinningen worden bestrijdingsmiddelen in normoverschrijdende concentraties gevonden. Daarnaast is ‘vergrijzing’ van het grondwater een toenemend probleem: lage concentraties van een cocktail van stoffen, waaronder bestrijdingsmiddelen, zijn vrijwel overal aanwezig.
Uitvoeringsprogramma
Vewin is deelnemer aan het uitvoeringsprogramma van de Toekomstvisie gewasbescherming 2030 waarin de brancheorganisatie aandacht vraagt voor de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen in drinkwaterbronnen. “We zien dat de uitvoering nog onvoldoende voortgang boekt. Vewin pleit voor regelmatige monitoring en rapportage van de uitvoering van de maatregelen en vindt dat hier ook het voorziene bereik van de waterkwaliteitsdoelen in beeld moeten worden gebracht”, aldus de woordvoerster. Indien nodig moeten tijdig extra maatregelen worden genomen, in ieder geval bij normoverschrijdingen van bestrijdingsmiddelen in drinkwaterbronnen.
Samenwerkingsprojecten
Drinkwaterbedrijven zijn zelf regionaal in hun voorzieningengebieden al sinds jaar en dag actief betrokken bij samenwerkingsprojecten met o.a. de landbouw om emissies van bestrijdingsmiddelen naar drinkwaterbronnen terug te dringen. Verder pleit Vewin ervoor het toelatingsbeleid van bestrijdingsmiddelen beter af te stemmen op de doelen van de KRW.
