De oorzaak van storm Leonardo in Andalusië, dat voor recordneerslag heeft gezorgd, ligt volgens klimaatwetenschappers bij een ‘atmosferische rivier’ die boven de Atlantische Oceaan hangt. Kenmerkend voor atmosferische rivieren is dat deze relatief laag in de atmosfeer hangen, tot 2,5 kilometer hoog, en relatief langzaam van positie veranderen. Klimaatverandering speelt hierbij mee.
Door recordneerslag in het Zuiden van Spanje, in de regio Andalusië, zijn al meer dan drieduizend bewoners noodgewongen geëvacueerd. De oorzaak blijkt onder andere te liggen bij een zogenoemde ‘atmosferische rivier’ Door de opwarming van de aarde zal de hoeveelheid overstromingen en overlast door atmosferische rivieren naar verwachting toenemen, zeggen zowel Nederlandse klimaatwetenschappers als Spaanse, van het Spaans Ministerie voor Ecologische Transitie en Demografische Uitdaging (MITECO). Warmere lucht boven de oceanen kan simpelweg meer vocht opnemen en transporteren, wat ook het geval is bij zo’n atmosferische rivier.
Grootschalige studie
In een grootschalige studie bekeken onderzoekers meer dan 400 gevallen van atmosferische rivieren in Europa. “Wat we hebben gedaan, is alle extreme atmosferische rivieren van 1979 tot 2011 in kaart gebracht. Deze bijzonder, waterrijke atmosferische rivieren transporteren niet alleen enorme hoeveelheden water, maar veranderen ook relatief langzaam van positie. Dus elke locatie aan het einde van de ‘brandslang’, om het zo maar te zeggen, wordt kletsnat”, zegt David Lavers van de Universiteit van Iowa. Ze publiceerden de resultaten in de Geophysical Research Letters.
Atmosferische rivieren
Uit de studie bleek verder dat acht van de tien neerslagrecords in Groot-Brittannië, Frankrijk en Noorwegen in verband te brengen zijn met een atmosferische rivier die uitmondde in het betreffende gebied. Klimaatwetenschapper Hylke de Vries (KNMI) vertelt tegen het NRC: “Vocht uit de tropen en subtropen beweegt via zo’n rivier tussen hoge- en lagedrukgebieden door. Dit soort verschijnselen komt redelijk vaak voor, en kan lokaal voor veel neerslag zorgen.” Recordneerslag als gevolg van atmosferische rivieren zijn dus niet uniek. Aan de Westkust van Noord-Amerika komt regelmatig de zogenoemde ‘Pineapple Express’ voorbij, stromingen vanuit de Pacifische Oceaan bij Hawaii, dat zorgde voor evenveel regen in drie dagen als normaal in zes maanden in 2024.
Uniek voor Zuid-Spanje
In Zuid-Spanje blijkt het echter de eerste keer te zijn dat zo’n atmosferische rivier voor zoveel neerslag zorgt, althans volgens Juanma Moreno, president van de regering van Andalusië. In Grazalema, een van de zwaarst getroffen dorpen in het Andalusische gebergte, is in één maand tijd bijna 2.000 millimeter regen gevallen. Ter vergelijking: in Nederland valt er gemiddeld 800 millimeter regen per jaar. Storm Leonardo volgde begin februari op deze maand met overmatig veel regenval, waardoor de verzadigde grond de hoeveelheid water niet meer aankon.
Waterreservoirs
Na zeven jaar extreme droogte lopen de kunstmatige meren in de Spaanse regio snel vol, schrijft Esther Rasenberg op Water News Europe. In verschillende gebieden in Andalusië moet het water in de reservoirs gecontroleerd worden geloosd, om damdoorbraken te voorkomen. Het lozen van water is ook belangrijk om capaciteit te creëren voor extra aanvoer. In Andalusië is de hoeveelheid water in de kunstmatige meren nu 65% van de totale capaciteit.
