In de provincies Groningen, Drenthe en Friesland wordt vanaf augustus gestart met grootschalige helikoptermetingen om de ondergrond en grondwaterverdeling in kaart te brengen. Het onderzoek maakt deel uit van het landelijke project FRESHEM-NL (FREsh Salt groundwater distribution by Helicopter ElectroMagnetic survey), dat zich richt op het inzichtelijk maken van de ligging van beschermende kleilagen en de verdeling van zoet en zout grondwater.
Inzicht in de zoet-zoutverdeling van grondwater is essentieel voor waterbeheerders, agrariërs, drinkwaterbedrijven en natuurorganisaties. Vooral in kustgebieden speelt verzilting een steeds grotere rol, mede door zeespiegelstijging en opwaartse druk uit diepe polders. Deze verzilting vormt een bedreiging voor landbouw, drinkwatervoorziening en natuur. Door de ligging van kleilagen en zoetwaterreserves nauwkeurig in kaart te brengen, kunnen maatregelen worden genomen om schade door verzilting te beperken en de drinkwatervoorziening te waarborgen.
Brede samenwerking
Het project FRESHEM-NL is een samenwerkingsverband tussen zeven provincies, zeven waterschappen, vijf drinkwaterbedrijven en twee kennisinstituten (TNO Geologische Dienst Nederland en Deltares). De rijksoverheid draagt bij in de financiering vanuit het Deltaprogramma Zoetwater. De verzamelde data worden na verwerking publiek toegankelijk gesteld.
Zeeland
Behalve in de drie noordelijke provincies zal er de komende maanden ook een helikopter met meetapparatuur gaan vliegen in delen van Noord- en Zuid-Holland, West-Brabant en in de Biesbosch. Eerder is al vergelijkbaar onderzoek uitgevoerd in de provincie Zeeland. De resultaten van het Zeeuwse onderzoek bieden volgens de onderzoekers een “waardevolle referentie en context voor het lopende onderzoek”.
Tekst loopt door onder de illustratie
Meetinstrument
De helikoptermetingen vinden plaats op een hoogte van circa 80 meter en met een snelheid van 60 tot 80 kilometer per uur. Aan de helikopter hangt een meetinstrument dat een onschadelijk elektromagnetisch signaal uitzendt om de ondergrond te analyseren. Van de meetresultaten wordt een driedimensionaal beeld tot wel 200 meter diep gemaakt. Hiermee krijgen de onderzoekers inzicht in het zoutgehalte van het grondwater op verschillende dieptes en de locatie en dikte van kleilagen. De methode is veilig voor mens, dier en natuur en wordt uitsluitend buiten het broedseizoen uitgevoerd, met inachtneming van strikte regelgeving voor natuurgebieden.
Gespecialiseerd bedrijf
De helikoptermetingen zijn in 2024 uitbesteed aan een gespecialiseerd bedrijf: het Deense SkyTEM Surveys. De vliegoperaties staan gepland tussen augustus 2025 en februari 2026. “Het gebruik van helikopters maakt het mogelijke grote gebieden van Zeeland tot aan Groningen in kaart te brengen en partijen kunnen straks jarenlang vooruit met de resultaten van dit project.” zegt Geert-Jan Nijsten, expert grondwatermanagement bij Deltares.
Inzicht is belangrijk
Om maatregelen te kunnen nemen tegen de schade door verzilting in Nederlandse kust- en getijdegebieden, is het belangrijk inzicht te hebben in het zoutgehalte van het grondwater. “Daarnaast is het ook belangrijk inzicht te hebben in de ligging van kleilagen” stelt Nijsten. “Kleilagen beschermen het grondwater dat er onder ligt tegen verontreiniging van bovenaf. Kennis over kleilagen is ook nodig om de grondwaterstroming en daarmee de mogelijke gevolgen van klimaatverandering en ingrepen op het watersysteem beter te begrijpen. Om ervoor te zorgen dat op termijn de natuur, landbouw en bedrijven zo weinig mogelijk schade ondervinden van verzilting en er voldoende drinkwater beschikbaar is, is het belangrijk om de ondergrond en het grondwater goed in beeld te hebben. Met de schat aan informatie uit het FRESHEM-project, leveren we daar een belangrijke bijdrage aan.”
