PFAS is bij veel waterschappen een hoofdpijndossier. De Unie van Waterschappen pleit al jaren voor een algeheel Europees verbod op per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS). Maar voorlopig is het nog niet zover en vinden we PFAS overal terug. De lozingsnormen voor afvalwater worden steeds strenger. Dat stelt de waterschappen voor een lastige opgave. Twee experts van Arcadis denken dat ze de waterschappen kunnen helpen.
Hans Slenders, PFAS-expert bij Arcadis, is betrokken bij PFAS-oplossingen voor overheden en de chemische industrie. Hij is een van de initiatiefnemers van het Nederlandse expertisecentrum PFAS dat zich inzet om de problemen met PFAS in bodem, water en bagger op te lossen. Slenders is verder vice-voorzitter van de PFAS-werkgroep binnen het Europese netwerk voor duurzaam beheer van industriële locaties NICOLE. Internationaal is Slenders een gewilde spreker. Hij onderkent de gevaren van PFAS en bevestigt dat je deze stoffen liever niet in het milieu ziet. “Helaas zien we ze intussen overal.”
Extreem strenge normen
Slenders geeft in heel Europa lezingen over het onderwerp en roept Nederland op om goed te blijven nadenken. “De huidige meetwaarden voor PFAS in afvalwater en drinkwater zijn extreem streng. Zo zijn de Europese normen voor PFAS in voeding hoger dan de lozingsnormen voor PFAS in het milieu. En de achtergrondconcentraties in het milieu zijn ook hoger dan de normen voor gezuiverd afvalwater. Dat komt omdat PFAS via de rivieren ons land binnenkomt of simpelweg via de regen in ons grondwater belandt. Bij gebruik van grond- of oppervlaktewater kan dat betekenen dat je het water moet zuiveren voordat je het weer mag lozen. Dat is natuurlijk niet zinvol en het kost enorm veel geld en energie. In dat geval is het middel erger dan de kwaal. Kijk vooral naar reële lozingsnormen.
Als we dat niet doen, komt de wereld tot stilstand, en komen we niet toe aan het aanpakken van hotspots”, licht Slenders toe.
Vierde trap PLUS
Arcadis’ projectmanager Marijn Kunst merkt in de praktijk ook dat waterschappen niet goed weten hoe ze met PFAS om moeten gaan. “De waterschappen zijn nu bezig met het implementeren van aanvullende zuivering in het kader van de Europese Richtlijn stedelijk afvalwater. De nageschakelde technieken actiefkool, UV en ozon zouden PFAS af kunnen vangen en degraderen, maar deze technologieën vangen eerst de grotere deeltjes af, zoals microplastics en medicijnresten. PFAS is in het algemeen kleiner, waardoor dat er nog vaak doorheen glipt. Het is wel mogelijk om PFAS te zuiveren met een vierde trap PLUS. En vervolgens moet je dan iets met de reststromen. In Nederland is er geen goede afvalverwerker voor PFAS. Daarvoor moet je naar België. Daar wordt PFAS op hoge temperatuur verbrand.”
Prioriteiten stellen
Arcadis pleit ervoor om aan de slag te gaan met de prioriteitsstelling. Kunst: “Wat zijn de hotspots in afvalwater en drinkwater? Ontwikkel daar oplossingen voor. We moeten ons niet laten gijzelen door de regels en het gesprek met elkaar aangaan. Waar zitten de grootste uitdagingen? Wat is nog duurzaam? Nageschakelde technieken kosten erg veel energie terwijl we ook moeten streven naar een energieefficiënte zuivering. Je moet kijken wat er wél kan en stappen zetten waar werkelijk de meerwaarde zit. Dat is echt maatwerk.”
Proportionaliteitsbeginsel
Beide experts pleiten ook voor het proportionaliteitsbeginsel. Slenders: “De gevolgen van een maatregel of normstelling moet in evenwicht zijn met de problemen die je wilt oplossen.
In de Europese Richtlijn voeding wordt daarop gelet. Vis bijvoorbeeld die voldoet aan de voedingsrichtlijn, voldoet vaak niet aan de grenswaarden die we moeten hanteren voor het milieu. Die keuze is gemaakt omdat er voldoende voeding beschikbaar moet blijven. Het risico is dan niet nul, maar te verwaarlozen of acceptabel. Kunst: “In relatie tot omgaan met normstelling zie je nu soms ook dat aanpassingen aan afvalwaterzuiveringen lastig vergunbaar zijn.
Bijvoorbeeld omdat een rwzi geluidsoverlast zou veroorzaken. Maar als zo’n zuivering naast een snelweg ligt, is dat natuurlijk niet altijd logisch. Je moet alles in perspectief beschouwen.”
Lek is nog niet boven
Hans Slenders waarschuwt ook dat het lek nog niet boven is. “Integendeel. Het verbod op het gebruik van PFAS is zeker nog niet van kracht.” Hij verwacht een doorgaande stijging aan TriFluorAzijnzuur (TFA), een ‘ultrakorte’ PFAS, in de nabije toekomst. “Waterschappen moeten weten wat er op hen afkomt. Sinds enkele decennia zit er in plaats van ChloorFluorKoolwaterstoffen (CFKs) een stof in koelmiddelen en drijfgassen van spuitbussen die afbreekt naar TFA. Dat moet snel veranderen, anders komt er een enorme golf van PFAS in het milieu én in onze voedingsmiddelen. Ik heb daarvan onlangs een beangstigende grafiek gezien.”
In gesprek met de Unie
In april gaf Hans Slenders een toelichting over PFAS in de Tweede Kamer aan de vaste Commissie voor Infrastructuur en Waterstaat. Daar waren ook drie hoogleraren.
Zij benadrukten vooral hoe erg PFAS is. Slenders: “Dat klopt, maar alleen daarmee gaan we het op de langere termijn niet redden. We zullen de impact van maatregelen moeten wegen en met slimme oplossingen moeten komen. Arcadis wil het onderwerp graag op de agenda zetten en onze internationale expertise in Nederland delen. Om te voorkomen dat in Nederland alles tot stilstand komt, zouden we bijvoorbeeld graag in gesprek gaan met de Unie van Waterschappen”, aldus beide heren.
