Gemeente Opsterland is op 25 maart 2025 onder voorwaarden akkoord gegaan met de bouw van een zuiveringsbedrijf van Vitens voor drinkwater in het Friese dorp Luxwoude. Het drinkwaterbedrijf gaat op de nieuwe productielocatie maximaal 6,5 miljoen kuub grondwater per jaar winnen en zuiveren. Zeven jaar onderzoek en een participatieproces gingen eraan vooraf. Vanaf 2031 moet het drinkwater gereed zijn voor levering aan het leidingnetwerk.
Vitens heeft toestemming van de gemeente Opsterland voor een productielocatie om 6,5 miljoen kubieke meter grondwater per jaar te gaan zuiveren in Luxwoude. Dat moet voldoende drinkwater opleveren voor 50.000 inwoners. De nieuwe Friese productielocatie is nodig, omdat de watervraag in Friesland is toeneemt door de economische- en bevolkingsgroei. Daarnaast bouwt het drinkwaterbedrijf de winning in Terwisscha af om de effecten op het Natura-2000 gebied Drents Friese Wold terug te dringen.
Gemeente Opsterland is onder voorwaarden akkoord met het waterwinplan, want er is verzet van omwonenden geweest. Een voorwaarde is het opzetten van een klankbordgroep die uiteindelijk een positief advies moet geven over de inpassing van een nieuw zuiveringsbedrijf in de omgeving. Ook wordt bekeken hoe inwoners gecompenseerd kunnen worden met verkeersveiligheids- en waterbesparende voorzieningen.
Vergroten drinkwatercapaciteit
Volgens Vitens is er in Friesland een toenemende watervraag vanwege de economische- en bevolkingsgroei. Verder is voor de grondwaterwinning Terwisscha, ten westen van Appelscha, met de provincies Fryslân en Drenthe in 2016 afgesproken dat de waterwinning in de periode 2021 tot 2027 wordt verminderd. Het bedrijf moet daar stapsgewijs minder grondwater winnen om de effecten op het Natura-2000 gebied Drents Friese Wold terug te dringen. In de waterwingebieden Noardburgum en Garyp is daarnaast verzilting van het grondwater opgetreden, waardoor in deze wingebieden niet de hoeveelheid water gewonnen kan worden die in de vergunning staat opgenomen.
Nieuwe locatie drinkwaterwinning
De nieuwe locatie komt op de plek waar Vitens een bosperceel heeft gekocht van Staatsbosbeheer, langs de A7 bij Heerenveen. Eerder zijn hier al proefboringen gedaan. De zuivering zal qua toe te passen processen waarschijnlijk lijken op die van andere productielocaties van Vitens in Spannenburg en Oldeholtpade, op het gebied van ontgassing, beluchting, filtratie, ontharding en ontkleuring.
Kritiek op hoogte waterzuiveringsgebouw
Al sinds 2018 is Vitens in gesprek met omwonenden en belanghebbenden over de geplande productie- en winlocatie in Luxwoude. Dat leidde tot verzet. De grootste kritiek van de gemeenteraad richtte zich niet op de waterwinning, maar op de bouw van een waterzuiveringsfabriek in het buitengebied bij Luxwoude en Langezwaag. Die zou met twintig meter veel te hoog worden. De gemeenteraad wil dat de fabriek niet hoger dan dertien meter wordt, werd in mei 2024 duidelijk nadat men afkeurend reageerde op de plannen van Vitens.
"Dankzij voortschrijdende inzichten die eerder ontbraken, en aangemoedigd door een motie van de gemeenteraad van Opsterland in de raadsvergadering van 27 mei 2024, hebben wij in 2024 nieuwe berekeningen gemaakt over wat technisch mogelijk is met de bouwhoogte van het zuiveringsbedrijf in Luxwoude", reageert Vitens desgevraagd. "In december 2024 hebben we het college van B&W van de gemeente Opsterland daarover laten weten dat er in het vast te stellen bestemmingsplan minimaal een hoogte van 16 meter nodig is voor het zuiveringsbedrijf om de drinkwatervoorziening kwalitatief, betrouwbaar, energetisch efficiënt en tegen maatschappelijk verantwoorde kosten te kunnen realiseren."
Klankbordgroep
Vitens gaat met een klankbordgroep mensen in de buurt mee laten denken over de bouw en inpassing van de nieuwe productielocatie in Luxwoude. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andere de inrichting van het terrein en de architectuur van het gebouw. Ook kijkt het drinkwaterbedrijf samen met de klankborgroep hoe hinder voor de omgeving kan worden voorkomen. Mensen uit de buurt ontvangen een brief met meer informatie hoe zij hieraan kunnen deelnemen. Een aantal mensen van het plaatselijk belang neemt ook plaats in de klankbordgroep.
Luxwoude past binnen drinkwaterstrategie
De grondwaterwinning in Luxwoude ligt binnen de ‘aanvullende strategische voorraden’ die zijn opgenomen in de drinkwaterstrategie ‘Wetter foar letter’ van de provincie Friesland. Uit jarenlang, uitgebreid onderzoek van meerdere adviesbureaus, waaronder TNO, blijkt dat deze locatie zeer geschikt is om duurzaam grondwater te winnen. Uit het onderzoek kwam het gebied ´Heerenveen en Gorredijk´ als het centrale deel naar voren waar de omstandigheden voor een waterwinning het beste lijken. Daarnaast past Luxwoude door de omvang van de winning en de strategische locatie, ten opzichte van de bestaande productielocaties, uitstekend in de infrastructuur van Vitens. Het gebied ligt centraal in Friesland, en bovendien ook dichtbij het Internationaal Business Park, waardoor Vitens daar goed en snel drinkwater kan leveren.
