De nieuwste update van de Bestrijdingsmiddelenatlas, met de monitoringsgegevens 2023, bevat nu ook de toxische druk van mengsels van bestrijdingsmiddelen. Deze nieuwe functionaliteit is het resultaat van een studie door onderzoekers van Universiteit Leiden (CML) en het RIVM, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De nieuwe tools bieden inzicht in mengseltoxiciteit, via de msPAF-methodologie.
Mengseltoxiciteit ontstaat wanneer meerdere chemische stoffen samen in oppervlaktewater aanwezig zijn en een cumulatief effect hebben dat opgeteld schadelijker is dan de afzonderlijke stoffen. Met behulp van de msPAF-methodologie, ontwikkeld door het RIVM, worden deze effecten gekwantificeerd en wordt de toxische druk vastgesteld. De msPAF (meer-stoffen Potentieel Aangetaste Fractie van soorten) is een maat die aangeeft welk percentage van de waterdieren en -planten mogelijk nadelig wordt beïnvloed door blootstelling aan het aanwezige mengsel van chemische stoffen.
Kaderrichtlijn Water
Mengseltoxiciteit in oppervlaktewater en grondwater krijgt steeds meer aandacht in de waterwereld, mede doordat sterke aanwijzingen gevonden worden voor effecten op de menselijke gezondheid. Daarnaast is kennis daarover belangrijk om ecosystemen in water gezond te kunnen maken. Voor de Europese Kaderrichtlijn Water is het doel om chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlaktewater en grondwater te realiseren. Dat is bovendien een voorwaarde voor veilig drinkwater, omdat de zuiveringsinstallaties van drinkwaterbedrijven moeten werken met een vrij constante waterkwaliteit van influent.
Honderden locaties
De Leidse onderzoekers gebruiken meetgegevens van de waterschappen en Rijkswaterstaat: data over de concentratie van honderden bestrijdingsmiddelen in oppervlaktewater op honderden locaties. De onderzoekers bepaalden welke invloed zij hebben op de ecologische gezondheid van oppervlaktewateren. Ze berekenden het risico op soortenverlies aan de hand van de msPAF-methodologie.
Cocktaileffecten
De belangrijkste uitkomst: zelfs als de concentraties van de afzonderlijke stoffen binnen de daarvoor gestelde limieten vallen, kan er soortenverlies ontstaan door een combinatie van deze stoffen. Voor elke stof afzonderlijk is de norm weliswaar zodanig afgesteld dat het risico op het verdwijnen van soorten tot een acceptabel minimum wordt beperkt. Maar samen kunnen deze stoffen een giftige combinatie vormen die dat minimum ruim overschrijdt. Door dit soort cocktaileffecten was in 2022 op meer dan 20 procent van de locaties zonder normoverschrijdingen, de toxische druk net zo hoog of zelfs hoger dan bij locaties mét normoverschrijdingen.
Tekst gaat verder onder de grafiek
Bestrijdingsmiddelenatlas
De onderzoekers presenteren hun resultaten in de online Bestrijdingsmiddelenatlas. Dat is een interactieve website waar burgers en beleidsmaker zelf meetgegevens van bestrijdingsmiddelen kunnen opzoeken. In deze atlas is nu ook een actuele en uitgebreide risicobeoordeling te vinden van mengsels van bestrijdingsmiddelen in het Nederlandse oppervlaktewater. Theoretisch ecoloog Marco Visser, een van de onderzoekers: “Met de Atlas kunnen we inzicht krijgen in de variatie van toxische druk door de tijd en op verschillende locaties. We hopen dat dit helpt om kwetsbare gebieden en periodes beter in kaart te brengen: essentieel voor gericht beleid.”
