World Water Works: mooie projecten, maar waar blijven de nieuwe orders?

De terroristische aanslagen in Brussel, een dag tevoren, hingen als een schaduw over de start van de World Water Works, die op 23 en 24 maart in Antwerpen zijn gehouden. Toch laten de wateringenieurs zich niet weerhouden, constateert ook congresvoorzitter Han Vrijling in een goedgevulde zaal. De emeritus-hoogleraar van de TU Delft knoopt op de twee dagen een zeer grote variëteit aan haven-, kanaal- en waterwerken aan elkaar, die gezamenlijk de hele wereld omspannen.

Etalage
De World Water Works zijn vooral een etalage van het waterbouwkundig vernuft uit de lage landen. Toch kunnen alle presentaties niet verhullen dat de waterbouw nog steeds moeilijke tijden doormaakt. Veel afgeronde projecten en projecten in een al vergevorderd stadium. Andere plannen verdwijnen juist weer op de plank of dreigen op de lange baan te worden geschoven. Bezoekers werden nauwelijks op echte nieuwe projecten getrakteerd.

Het past bij een trend. Waar de baggeraars topjaren hebben gedraaid, hebben zij voor de komende periode wat minder opdrachten. Boskalis-topman zei in het Financieele Dagblad dat hij verwachtte dat 2016 minder goed zal zijn. De Nederlandse baggerbedrijven Boskalis en Van Oord waren – in tegenstelling tot hun Belgische concurrenten Jan De Nul en Deme – niet prominent aanwezig op het congres en de aanpalende beurs.

Sluis Terneuzen
Grote werken die in Nederland voor de komende jaren op stapel staan zijn de zeesluis bij IJmuiden en de nieuwe sluis bij Terneuzen. Twee projecten die ook nauw met elkaar in verband staan, onder meer via de modellering bij onderzoeksinstituut Deltares. Veel van de kennis voor IJmuiden, die vorig jaar is vergund aan het consortium OpenIJ met aannemers BAM en VolkerWessels, wordt nu ook gebruikt voor Terneuzen. Zo zal het schaalmodel dat bij Deltares voor IJmuiden is gemaakt ook worden gebruikt voor de berekeningen voor de sluis bij Terneuzen, onder meer voor het bepalen van de optimale nivelleringstijd, zonder dat er te grote krachten op het schip en vooral de trossen ontstaat. Het onderzoek van Deltares laat nauwkeurig zien hoe de verschillen tussen zout en zoet water het nivelleren beïnvloeden.


Het model van de zeesluis voor IJmuiden bij Deltares. De hiermee opgedane kennis wordt ook gebruikt voor de nieuwe sluis van Terneuzen > foto Deltares

De nieuwe sluis van Terneuzen is van levensbelang voor de haven van Gent. Om de schaalvergroting te kunnen bijbenen moet de Vlaamse stad grotere schepen kunnen ontvangen. Bovendien zou de sluis de toegang bieden tot een veel dieper achterland, tot aan de Seine in Frankrijk toe. In 2021 zou de nieuwe sluis er moeten komen, ondertussen moet de doorvaart gewaarborgd. De aanbesteding van het project zal in de komende maanden zijn.

Jakarta
Het ontbreken van Boskalis en Van Oord deed zich onder meer voelen in de presentaties over Indonesië. Juist op donderdag 24 maart, de tweede dag van het congres, werd bekend dat Boskalis nieuwe eilanden gaat aanleggen voor de kust bij Makassar. De baggeraars zijn ook bij grote werken in de Indonesische hoofdstad Jakarta actief.


De eerste fase van de uitbreiding van de haven Tanjung Priok in Jakarta. De containerterminal wordt op palen in zee gebouwd.

In de presentaties valt er voor de waterbouwkundig ingenieur genoeg te genieten. Spectaculair is de uitbreiding van de haven van Tanjung Priok in Jakarta, waar onder supervisie van Royal HaskoningDHV, zeewaarts een geheel nieuwe containerterminal wordt gebouwd. In recordtempo, want de Indonesische metropool heeft dringend behoefte aan een moderne terminal – en verbeterde achterlandvoorzieningen. De terminal, inclusief het overslagterrein en aan- en afvoerweg, komt op palen, omdat traditionele landaanwinning te veel problemen oplevert en te veel tijd zou kosten. In de overige fasen van het project, dat tot 2023 zal duren, zal wel land worden opgespoten. In dat jaar moet de capaciteit van de haven zijn verdrievoudigd tot 18 miljoen TEU (standaardmaat container).

Hotspot
Jakarta is sowieso een hotspot voor waterbouwers. Een masterplan moet de miljoenenstad tegen hoogwater uit zee beschermen én een oplossing bieden voor de erbarmelijke waterinfrastructuur in de stad zelf. Jakarta kampt al van oudsher met hoogwaterproblemen en zinkt bovendien enkele centimeters per jaar, terwijl de zeespiegel rijst. Daarnaast worstelt de stad met ernstig vervuilde, verstopte rivieren en afwateringskanalen. Hart van het masterplan is een grootschalige landaanwinning voor de kust van Jakarta, in de vorm van een garuda, het nationale symbool van Indonesië. Een megaproject, erkent Koen Kuiper van ingenieursbureau Witteveen+Bos. Begonnen is met de basale bescherming van kritieke punten in de huidige hoogwaterbescherming, zoals het versterken van de kering bij de aan zee grenzende wijken Pluit en Ancol.


Het masterplan voor Jakarta voorziet in de aanleg van nieuwe eilanden die de baai voor de stad beschermen. De eilanden zijn in de vorm van de garuda ontworpen, het nationale symbool van Indonesië

Op de plank
Grootschalige plannen vergen veel tijd en geld, en blijven om die redenen vaak nog op de plank liggen. In het Zweedse Göteborg heeft Arcadis, samen met het Zweedse ingenieursbureau Sweco, een studie gedaan naar een stormvloedkering. De stad is in de laatste tien jaar zes keer ondergelopen. De studie leverde twee varianten op: een kleinekeringenplan en grotekeringenplan. Bij het eerste plan kunnen in de stad kritieke punten direct worden aangepakt met redelijk kleinschalige keringen. Het grote plan voorziet in twee grote stormvloedkeringen die de noordelijke en zuidelijke tak van de rivier (“de voor- en achterdeur”) kunnen afsluiten. De plannen liggen nu bij het gemeentebestuur, maar de verwachting is dat die eerst voor het kleinekeringenplan zullen kiezen en pas in een later stadium zullen overwegen of de grote stormvloedkering haalbaar en wenselijk zijn. ‘Adaptief deltamanagement dus’, concludeert de Arcadis-onderzoeker met een lach.

Ambitieus plan
De Groninger Hans Kersbergen mocht als allerlaatste zijn ambitieuze plan voorleggen om Delfzijl droog te houden.  De haven- en industriestad in de Eemsdelta – ‘goed voor 15% van de Nederlandse economie’ – heeft geregeld te kampen met wateroverlast, waarbij het havengebied zelfs helemaal onderloopt. Hij wil de Eemsdelta beschermen door een lange dam aan te leggen, die zowel in Nederland als in Duitsland komt te liggen. Eerder heeft hij zijn plan al eens gepresenteerd op de Waterbouwdag, inmiddels zegt hij met verschillende geïnteresseerden te hebben gesproken. Rijkswaterstaat gelooft echter niet in de plannen, met name niet in een haven achter de dam. Toch gaat Kersbergen verder met de ontwikkeling van zijn plan. Geschatte kosten: 10 miljard euro.