Wereldwijde primeur: Vitens start met vacuümontgassing grondwater

Ruim tachtig genodigden waren afgelopen vrijdag aanwezig bij de officiële opening. Vitens-directievoorzitter Lieve Declercq stond tussen de ontdekkingsreizigers toen er op de achtergrond speciaal voor de opening met behulp van het gewonnen aardgas een enorme witte ballon werd opgeblazen. “Het onderzoek naar het op deze grote schaal onttrekken van methaangas en voor eigen gewin inzetten, is met deze installatie ook daadwerkelijk vertaald naar de praktijk. Dit is een belangrijke stap voor de watersector en we zijn dan blij dat dit ons als eerste bedrijf is gelukt”, zei Declercq trots.
 

Directievoorzitter Lieve Declercq temidden van ontdekkingsreizigers André Kuipers (l) en Columbus (r). Foto: Vitens

Terugverdientijd
Het methaan dat afgevangen wordt uit het grondwater in Friesland komt overeen met 1,8 miljoen kubieke meter aardgas per jaar. Een bijkomend voordeel is dat het gas nu niet langer in de atmosfeer verdwijnt, zodat ook de uitstoot van CO² drastisch afneemt. De vacuümontgassingsinstallatie heeft in totaal 7 miljoen euro gekost en Vitens verwacht die investering in tien jaar terug te verdienen. “Hoe veel tijd er precies nodig is om de installatie terug te verdienen, is afhankelijk van de gasprijs en van de emmissierechten voor CO². Als de gasprijzen stijgen en als er kosten in rekening worden gebracht voor de uitstoot van CO², is de terugverdientijd veel korter”, zegt Sebastien Kraaijeveld van Vitens.  
Locatie is bepalend
De techniek voor vacuümontgassing is in samenwerking met Royal Haskoning ontwikkeld en heeft al diverse innovatieprijzen gewonnen. In 2010 werd het ontwerp bekroond met de Europese prijs van de internationale drinkwatersector, de zogenoemde IWA Project Innovation Award. Of de techniek ook op andere locaties bruikbaar is, is afhankelijk van de hoeveelheid methaan die in het grondwater zit en de gasprijs. “Op Spannenburg wordt enorm veel drinkwater geproduceerd en er zit veel methaan in het water (gemiddeld 40 mg/l, red). De techniek zou voor andere drinkwaterbedrijven interessant kunnen worden als de gasprijzen verder stijgen.”


Bezoekers in de ruimte waarin de vacuümketels staan. Foto: Vitens

Techniek
In de vacuümontgassing wordt een onderdruk van circa 0,8 bar (0,2 bar absoluut) gecreëerd, waardoor het in het grondwater opgeloste methaan vrijkomt en door het vacuüm wordt getransporteerd naar de gasopslag. Om de verwijdering zo goed mogelijk te laten verlopen is een dik pakket ringen in de ontgassingsketel aanwezig. Vitens projectmanager Oege Hoekstra vertelt: “Het is de kunst is om in een vacuümketel omstandigheden te creëren waarbij er zoveel mogelijk methaan uit het water vrijkomt bij een zo laag mogelijk energieverbruik.”


Het bruikbare gas wordt opgeslagen in de gasopslag. Foto: Vitens.
 
Verwijderen stikstof, kooldioxide en waterdamp 
Vanuit de winputten wordt het water via een leiding naar de installatie voor vacuümontgassing gebracht. Het water wordt in de ketel verdeeld over een dik pakket aan ringen waardoor zoveel mogelijk methaan uit het water kan ontsnappen. Met een vacuümpomp wordt het methaan weggezogen. Het gas wordt vanuit de vacuümpompen van de zes ketels getransporteerd naar de gasopslag. Bij de vacuümontgassing komen ook kooldioxide, stikstof en waterdamp vrij. De gehaltes hiervan moeten zo laag mogelijk zijn en het methaangehalte zo hoog mogelijk. Zodra het gasmengsel uit de vacuümketel is gezogen, wordt het met een generator getransporteerd naar de gasmotor. Daarvoor moet eerst de waterdamp verwijderd worden omdat er anders ongewenst condens ontstaat in leidingen. Het gas dat overblijft na verwijdering van de waterdamp is uitermate geschikt voor verbranding in een gasmotor. Met de installatie is het, volgens Vitens, mogelijk om meer dan 90% van het aanwezige methaan te onttrekken en op te vangen.