hoogwater-maas
Foto: Extreem hoogwater op de Maas zoals in juli 2021 beperkt de afvoercapaciteit van zijrivieren als de Geul en Roer. (foto: Waterschap Limburg)

Hogere dijken en een hoogwatertunnel in Valkenburg zijn beiden opties om een extreem hoge afvoer op de Geul op te kunnen vangen, maar het wentelt de problemen benedenstrooms af bij Meerssen. Dat is een van de conclusies van een onderzoek van Deltares naar de hoogwatersituaties op vier Limburgse locaties in juli vorig jaar. Echte oplossingen liggen meer in de richting van topvervlakking en acceptatie van overstromingen.

Op verzoek van Waterschap Limburg heeft Deltares onderzoek gedaan naar de situatie op vier locaties in Limburg tijdens het hoogwater in juli vorig jaar. Aan de hand van meetgegevens en modelberekeningen heeft het instituut de situatie in kaart gebracht en een eerste verkenning uitgevoerd naar mogelijke oplossingen. De vier locaties zijn het dorp Eygelshoven aan de Amselerbeek bij de Duitse grens, Valkenburg aan de Geul, de monding van de Geul op de Maas bij Meerssen en de monding van de Roer op de Maas bij Roermond.

Dit artikel is alleen zichtbaar voor PREMIUM abonnees

Schrijf je nu gratis in om toegang te krijgen tot PREMIUM artikelen. Alleen je emailadres is voldoende. Je kunt dan alle PREMIUM artikelen gratis lezen tot 1-1-2023. Het abonnement eindigt dan automatisch. Je zit nergens aan vast. Meer informatie over WaterForum PREMIUM lees je hier.
Wij gebruiken uw emailadres alleen om u toegang te geven tot PREMIUM artikelen

Opties

De studierapporten zijn op 11 mei gepubliceerd en onderzoekster Nathalie Asselman van Deltares lichtte die toe in een webinar. De eerste verkenning laat zien dat lokale maatregelen, gericht op een snelle afvoer, benedenstrooms de problemen vergroten. Vooral als de Maas hoog staat en de Geul en de Roer minder kunnen afvoeren. Hogere dijken langs de Geul of een hoogwatertunnel onder Valkenburg zouden de afvoerproblemen bij Meerssen, waar de Geul op de Maas uitmondt, nog verder vergroten, zo waarschuwde Asselman tijdens haar presentatie van het onderzoek.

tunnel-limburg-geul-maas
Foto: Het overgrote deel (in geel) van de piefafvoer in Valkenburg op 15 juli was afkomstig uit België. De bijdrage uit het Nederlandse deel was het grootste van de Gulp (in blauw).
(bron: Deltares, April 2022)

Veel afvoer uit België
Uit het onderzoek blijkt dat veruit het meeste water dat het centrum van Valkenburg op 15 juli een meter onder water heeft gezet, afkomstig was van het Belgische deel van de Geul. Weerkaarten leren dat in het Belgische deel van het stroomgebied enorm veel regen is gevallen. Dat liep daar op tot een intensiteit die maar 1:2500 keer voorkomt. Dit in tegenstelling tot de veel geringere intensiteit van 1:50 in het Nederlandse deel.
Volgens Asselman kwam daar nog bij dat de Belgische bodemlaag dun is en op gesteente ligt. Hierdoor stroomt het regenwater in België extra snel af. In Nederland is de bodemlaag dikker, maar dat kon niet voorkomen dat de afvoer bij Valkenburg piekte op 120 m³/s.

Tunnel

Deltares heeft enkele oplossingen verkend, zoals een ondergrondse hoogwatertunnel in Valkenburg. Met een capaciteit van 40 m³/s is berekend dat de piekafvoer in Valkenburg aanzienlijk vermindert maar benedenstroom toeneemt. Dan is dijkverhoging tussen Valkenburg en de monding in de Maas nog een optie. Echter, de piekafvoer vervlakt niet en bij hoogwater op de Maas nemen de overstroming bij Meerssen juist verder toe.
Uit de modelberekeningen van Deltares blijkt dat retentie een oplossing biedt, maar om alle overstromingen te voorkomen, zou in juli vorig jaar een bergingscapaciteit nodig zijn geweest van 10 miljoen m³. Om al dat water te kunnen bergen is een enorm gebied nodig. In de Limburgse beekdalen is daar maar beperkt ruimte voor.

Topvervlakking

De studie van Deltares en de eerste verkenning van mogelijke oplossingen maken duidelijk dat bovenstroomse oplossingen langs de Geul de problemen benedenstrooms vergroten.
De beste oplossing is volgens Asselman het afvlakken van de piekafvoer. Eén maatregel alleen zal geen oplossing brengen, concludeerde Asselman aan het einde van het webinar. Het gaat altijd om combinaties en dan nog zullen er overstromingen zijn. Daarom moet volgens haar de aandacht uitgaan naar oplossingen die gericht zijn op het verminderen van de schade bij boven-maatgevende situaties. “Richt het watersysteem in op een situatie die eens in de 25 of 100 jaar voorkomt, en probeer voor nog extreme afvoeren de effecten te beperken, zoals door het plaatsen van schotten bij de voordeur of met goede evacuatieplannen.”

Vervolg

De uitkomst is dat er nu eerst studies moeten worden gemaakt van het hele stroomgebied van de Geul en de monding op de Maas. Ook grondwater en droogtebestrijding zullen daarin worden meegenomen. Die inzichten krijgen allemaal een plek in 25 actiepunten van de nationale Beleidstafel Hoogwater die eind dit jaar met de eindevaluatie komt. Daarna gaan provincie Limburg en het Waterschap Limburg aan de slag.

De rapporten van Deltares zijn te downloaden via de website van Waterschap Limburg. Hier is ook de livestream te zien van de webinar op 11 mei.