Watersector verliest miljarden aan corruptie

Naar schatting is een jaarlijkse investering van tussen 770 en 1.760 miljard US dollar nodig voor de wereldwijde ontwikkeling van watervoorzieningen en infrastructuur, zo stellen de onderzoekers in het rapport Water Integrity Global Outlook 2016 (WIGO).

WIGO cover design door Studio Kleinod, Berlin voor het Water Integrity Network

Ware plaag
Wereldwijd vormen gevallen van grote corruptie hierbij een ware plaag voor de watersector, zo stellen de onderzoekers. ‘Voorbeelden als de Benin zaak, de Belo Monte Dam in Brazilie en wat er is gebeurd in Flint tonen aan dat regelrechte corruptie of een gebrek aan transparantie, verantwoording en burgerparticipatie enorme obstakels vormen waar het gaat om het behalen van de doelen omtrent mensenrechten en duurzaamheidsontwikkeling,’ zegt Frank van der Valk, algemeen directeur van WIN.

Hoewel het bewustzijn van het belang van good governance sinds het verschijnen van een eerste rapport in 2008 (Global Corruption Report 2008: corruption in the Water Sector) is toegenomen, zijn er volgens de auteurs geen tekenen dat de corruptie zelf is gedaald.

Benin
In 2015 werd bij een accountantscontrole ontdekt dat vier miljoen euro van de zeventig miljoen euro van de tweede fase van het nationaal water programma (PPEA II) was verdwenen vanuit het Ministerie van Energie en Water van Benin. Van het geïnvesteerde geld was vijftig miljoen afkomstig van de Nederlandse overheid en twintig miljoen van de Europese Unie. Nederland schortte als gevolg hiervan de ontwikkelingssamenwerking aan de overheid van Benin op.
In 2013 werd door oneigenlijk gebruik van Malawi’s financieel managementsysteem vijf miljoen US dollars onttrokken uit overheidsfondsen en doorgesluisd naar de privérekeningen van verantwoordelijken.

Flint
Ook in het Westen leiden nalatigheid, gebrek aan transparantie en het afleggen van rekenschap door verantwoordelijken en het niet of onvoldoende informeren en betrekken van belanghebbenden en gebruikers bij kwesties rondom watervoorziening soms tot hoge kosten en verlies van vertrouwen. Recentelijk kwam aan het licht dat inwoners van het stadje Flint in de staat Michigan in de Verenigde Staten ernstig benadeeld zijn door hoge loodconcentraties in hun drinkwater. Dit bleek grotendeels te wijten aan gebrek aan ingrijpen door de verantwoordelijke overheidsorganisatie in die staat, de Michigan Department of Environmental Quality. Volgens de Britse krant the Guardian zouden rechtzaken van ingezetenen van Flint tegen de staat weleens meer dan 1 miljard US dollars aan schadeclaims kunnen opleveren.

Slecht bestuur
Het op Wereld Waterdag in Berlijn gepubliceerde 260 pagina’s tellende rapport documenteert dit soort fraudegevallen en legt vast hoeveel schade corruptie en gebrek aan transparantie wereldwijd aanricht aan onze waterbronnen (grond- en oppervlaktewater en drinkwatervoorzieningen). Ook laat het zien hoe slecht bestuur in de watersector de meest kwetsbare bevolkingsgroepen – vrouwen, kinderen, en landlozen en inwoners van stedelijke gebieden met lage inkomens – benadeelt.

Intimidatie en geweld
De auteurs documenteren ook hoe klokkenluiders en activisten vanwege hun pogingen corruptiezaken te onthullen worden blootgesteld aan intimidatie en geweld. Zo zat een onafhankelijk journalist uit Mexico, Pedro Canché, tien maanden gevangen op beschuldiging van sabotage omdat hij een demonstratie voor het gebouw van de Water Commissie van Quintana Roo had gefilmd en in een video kritiek had geuit op hoge autoriteiten in die staat. Canché zegt tijdens zijn gevangenschap te zijn gemarteld. In Honduras werden eerder deze maand Berta Caceres en Nelson Garcia van de binnenlandse milieurechten groep COPINH bij twee verschillende incidenten neergeschoten door onbekende belagers. Van beide gevallen wordt aangenomen dat het wraakacties betreft voor hun campagne tegen het Agua Zarca Dam project. Het WIGO rapport noemt de bescherming van klokkenluiders in de watersector als essentieel voor goed bestuur, waarbij politieke en ambtelijke verantwoordelijken rekenschap afleggen en corruptie werkelijk wordt aangepakt.

Good practice
Naast gevallen van corruptie toont het rapport ook voorbeelden van good practice. WIGO laat zien hoe verbeterd bestuur in combinatie met integriteit en anti-corruptiemaatregelen jaarlijks wereldwijd zo’n 75 miljard US dollar kunnen opleveren voor investeringen in drinkwater en watergerelateerde infrastructuur.

Zo nam in Indonesië de Jasa Tirta I Public Corporation, een publieke maar wettelijk onafhankelijke organisatie voor waterbeheer in een stroomgebied (Brantas) op Java, belangrijke anti-corruptie initiatieven.  Er kwamen internationale standaarden voor financieel beheer, kwaliteitsmanagementsystemen en integriteitsinstrumenten voor medewerkers.

In Sierra Leone hebben de anti-corruptie maatregelen door de Guama Valley Water Company vrijwel geheel een einde gemaakt aan fraude met de  facturering aan watergebruikers waardoor inkomsten toenamen. Vanaf 2015 waren de opbrengsten uit bedrijfsvoering voldoende om kosten voor activiteiten en onderhoud te dekken.

Urgent
De noodzaak corruptie een halt toe te roepen, is groter dan ooit. Eenderde van de wereldbevolking heeft nog altijd geen toegang tot sanitaire voorzieningen en het ontbreekt volgens het Joint Monitoring Programme van de WHO en Unicef zo’n 663 miljoen mensen aan toegang tot de zogenaamde ‘verbeterde’ drinkwatervoorzieningen. Daarbij, zo benadrukken de auteurs neemt de vraag naar water wereldwijd sterk toe.
 

Zowel kleinschalige als grootschalige corruptie vormt internationaal een bedreiging voor goed bestuur en ondermijnt de inspanningen om duurzaam tegemoet te komen aan de behoeften aan drinkwatervoorziening en de kwaliteit van de diensten van de watersector te verbeteren .

Muren van transparantie
Het rapport roept op tot actie vóór integriteit en tegen corruptie. Deze “call to action” is gericht aan alle spelers – overheden, private partijen, betrokken groepen uit de samenleving en individuele burgers over de hele wereld. “In het rapport wordt voorgesteld om ‘integriteitsmuren’ te bouwen van transparantie, verantwoordelijkheid, participatie en anti-corruptiemaatregelen”, aldus WIN-directeur Van der Valk. “Dit is urgent en belanghebbenden moeten nú in actie komen om de voortdurende verspilling van geld, inspanningen en hulpbronnen te stoppen.”


             > Afbeelding uit WIGO 2016

In Nederland zelf lijkt de kans op fraude overigens klein, zo bleek uit een apart onderzoek in 2011 naar omkopingsschandalen. Nederland wordt daarin met Zwitserland gezien als het land waar de kans op omkoping het kleinst is. China en Rusland voeren de lijst aan.