Waterschappen, gemeenten en provincies verdiepen zich in aanpak bodemdaling

Veenbodems zijn met uitstek gevoelig voor bodemdaling als ze gedraineerd en/of belast worden. In laag-Nederland zakken veengebieden door zettingen en oxidatie  momenteel tot ~1 cm per jaar, hoewel de ruimtelijke variatie groot is. Ook elders in de wereld zakken veenbodems, bijvoorbeeld in de Everglades (Florida, USA), de Mississippi Delta (USA) en in Kalimantan (Indonesië). Bij oplopende bodemdaling worden grondwaterpeilen verlaagd om de drooglegging te handhaven, wat leidt tot nieuwe bodemdaling. Door deze vicieuze cirkel en de stijgende waarde van bezittingen in het bodemdalingsgebied is er alle reden om aan te nemen dat de schade door bodemdaling in de toekomst alleen maar groter wordt.

Slappe bodem
Bodemdaling als gevolg van slappe bodems kreeg tot voor kort niet veel aandacht. “We waren dan ook positief verrast door de opkomst tijdens de Kennisproeverij”, zegt Chris Seijger, onderzoeker governance en ruimtelijke ontwikkeling bij Deltares. Tijdens de bijeenkomst waren verschillende overheden aanwezig, waaronder zowel ambtenaren als bestuurders van provincies, gemeenten en waterschappen. Daaruit blijkt dat de gevolgen van bodemdaling inmiddels duidelijk worden gevoeld en het besef groeit dat we er mee aan de slag moeten.”

Handelingsperspectieven
Tijdens de Kennisproeverij werden kansrijke maatregelen tegen bodemdaling geïnventariseerd en geplaatst in een kwadrant met handelingsperspectieven. Zo werd in kaart gebracht wie de kar moet trekken en of er pro-actief of reactief wordt gehandeld. Zo bleek al snel dat het essentieel is om het gesprek met stakeholders te starten en samen na te denken en te discussiëren over mogelijke maatregelen. Seijger: “De problematiek rondom bodemdaling is complex en kan alleen samen met andere partijen worden aangepakt. Tijdens de bijeenkomst is niet alleen gesproken over technische maatregelen, maar ook over de inpassing en uitwerking daarvan.”

 In het kwadrant met handelingsperspectieven worden kansrijke maatregelen in kaart gebracht, in dit geval voor Gouda. Illustratie: Deltares

Kansrijke maatregelen
De financiële consequenties van de meeste maatregelen zijn op korte termijn groot. Om bodemdaling te voorkomen zou je bijvoorbeeld moeten beslissen om de bodem minder zwaar te belasten of de drooglegging te verminderen. Seijger: “Dergelijke beslissingen neem je niet zomaar. In Gouda hebben we onderzoek gedaan naar de handelingsperspectieven en daar gaan we nu kijken welke maatregelen echt kansrijk zijn. Huiseigenaren zijn er bijvoorbeeld bij gebaat dat hun huizen niet verzakken, dit betekent echter wel een investering die kan oplopen tot 50-60.000 euro. Het is van belang dat je gaat uitwerken hoe zulke maatregelen financierbaar worden, en dat burgers en overheden maatregelen willen gaan nemen. Op langere termijn zouden dergelijke investeringen moeten leiden tot een vermindering van de schade.”

Concreet plan van aanpak
De handelingsperspectievenmethode voor bodemdaling vanuit governance is nieuw. Seijger: “We maken governance concreet door diverse opties te bespreken en af te stemmen wie wat wanneer gaat doen. Nu zie je vaak in de praktijk dat niemand zich verantwoordelijk voelt voor bodemdaling en veel mensen naar elkaar kijken. Terwijl we er wel met zijn allen hinder van hebben, weten dat de gevolgen in de toekomst alleen maar groter worden en we samen opdraaien voor de kosten.” De handelingsperspectieven kunnen overheden helpen om anders om te gaan met bodemdaling. De methode is intussen toegepast in de gemeenten Gouda en Almere en bij Waterschap Zuiderzeeland.

Urgent probleem
Overheden en inwoners zijn zich er vaak niet van bewust dat bodemdaling een urgent probleem is. Terwijl slappe bodem gemeentes 250 miljoen euro per jaar meer kwijt zijn aan onderhoud van de openbare ruimte. Vaak zijn deze extra kosten verborgen in reguliere beheer-budgetten. Een vermindering van kosten is mogelijk bij een integrale aanpak van bodemdaling, waarbij gedacht kan worden – analoog aan de aanpak van versnelde klimaatveranderingen – aan mitigatie en adaptatie maatregelen. Hierbij is het belangrijk dat er geleerd kan worden van ervaringen die elders opgedaan zijn: er is behoefte aan kennisopbouw en –uitwisseling.

Inmiddels staat bodemdaling  ook op de nationale politieke agenda dankzij de (aangenomen) motie Smaling. Hier wordt verzocht om te komen tot een regionale aanpak voor bodemdaling, waarin provincies, gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en bedrijfsleven kansrijke oplossingen gaan inventariseren voor bodemdaling in slappe bodem gemeenten.

Meer informatie:
www.slappebodem.nl