Guiljo van Nuland van Brabant Water, Peter Glas van Waterschap De Dommel en Lambert Verheijen van Waterschap Aa en Maas tijdens de persconferentie op 17 januari. (foto: Jac van Tuijn).

Bij de bekendmaking van de tweede bron van FRD903 in het Brabantse oppervlaktewater, riep dijkgraaf Lambert Verheijen van Waterschap Aa en Maas chemiebedrijf Chemours op te komen met een massabalans, zodat beter inzichtelijk wordt welke bedrijven met GenX-stoffen werken.

Drie verantwoordelijke Brabantse instanties maakten op een persconferentie op 17 januari bekend waar en met welke concentraties FRD903 in het water is aangetroffen. Dit was in aanvulling op de eerdere bekendmaking, dat er FRD903 was aangetroffen in Brabantse rivieren en dat de rwzi Aarle-Rixtel en rwzi Eindhoven daar de bron van waren.

Geen GenX-stoffen in drinkwater
Waterschap Aa en Maas en waterschap De Dommel hebben nu bekendgemaakt dat er twee verschillende bronnen zijn, waarvan niet duidelijk is of er een onderling verband is. Directeur Guiljo van Nuland van Brabant Water liet tijdens de persconferentie weten dat alle Brabantse drinkwaterproductiebedrijven zijn onderzocht en dat nergens GenX-stoffen zijn aangetroffen.

Hoge concentraties
De eerste Brabantse bron, bij het bedrijf Custom Powders in Helmond, was vrij snel bekend omdat het bedrijf zichzelf meldde. De aanwezige waterbeheerders lieten op de persconferentie weten door het nadere onderzoek geschrokken te zijn van de hoge concentraties FRD903 op het bedrijfsterrein van Custom Powders. Zo is in een rioolkolk op het terrein een concentratie gemeten van 6,7 milligram/liter.

Maar ook in de omgeving van Custom Powders is FRD903 in het oppervlaktewater aangetroffen, zoals in het Helmondse stadswater en in een vijf kilometer verderop gelegen zwemplas. Het RIVM is een onderzoek gestart naar de herkomst van deze concentraties. De wateren staan niet met elkaar in verbinding, wat lijkt te duiden op een mogelijke neerslag vanuit de lucht.

Tweede bron
De zoektocht naar de tweede Brabantse bron was veel ingewikkelder, zo bleek tijdens de persconferentie. Er waren veel monsters van het rioolwater nodig om het spoor te vinden dat uiteindelijk leidde naar de kleine biologische waterzuivering van afvalverwerker Ecoflow/Suez op een industrieterrein ten noorden van Eindhoven.

Ecoflow/Suez zegt echter geen idee te hebben wie het met FRD903 vervuilde afvalwater op de zuivering aanlevert. De echte bron is dus nog onbekend. Het kan zijn dat het Custom Powders is, bijvoorbeeld via de verwerking van het afval uit straatkolken op het bedrijfsterrein van Custom Powders, maar mogelijk is er nog een ander bedrijf in de regio Eindhoven dat met GenX-stoffen werkt.

Zeker nog een derde bron
De oproep van Verheijen aan Chemours om met een massabalans te komen, zodat duidelijk wordt wie er allemaal met GenX-stoffen werkt, werd bekrachtigd met de mededeling van een onderzoek naar nog een nieuwe, mogelijk derde Brabantse bron. Heel recent is FRD903 ook aangetroffen op de rwzi Rilland-Bath van Brabantse Delta bij Bergen op Zoom. Hoe GenX-stoffen daar in het rioolwater terecht zijn gekomen, is niet duidelijk. Dat moet uit verder onderzoek blijken.

Drogen opgeschort
In overleg met de waterbeheerders en de betrokken instanties, zoals de provincie Noord-Brabant en de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, heeft de gemeente Helmond als bevoegd gezag uit voorzorg een voorlopige voorziening opgelegd aan Custom Powders, die stelt dat het bedrijf eerst met een nieuw schoonmaakplan moet komen. Tot die tijd mag CustomPowders geen nieuwe batches verwerken die het van Chemours krijgt om te drogen.

Bij afvalverwerker Ecoflow/Suez is de provincie Noord-Brabant het bevoegde gezag. De provincie heeft met het bedrijf afgesproken dat er nader onderzoek komt naar de achterliggende herkomst van het FRD903. Ook is afgesproken dat er een onderzoek komt naar een mogelijk verband tussen de twee bedrijven. Beide bedrijven hebben hun medewerking toegezegd.

Diffuse bronnen
Watergraaf Peter Glas van Waterschap De Dommel stelde duidelijk dat alle GenX-stoffen in het Brabantse water allemaal van Chemours afkomstig zijn, aangezien dat de enige gecertificeerde producent is. “Zij leveren aan andere bedrijven en productieketens en we zien nu dat de verspreiding van de GenX-stoffen veel groter is dan gedacht. Waar blijft het dan?”, zo vroeg Glas zich af. “We hopen dat Chemours zijn boeken op dit punt open doet, net zoals Ecoflow/Suez dat op dit moment doet.” Dijkgraaf Verheijen van Aa en Maas denkt dat een massabalans aan het licht kan brengen waar er FRD903 verloren gaat.

Maatschappelijk debat
Glas merkte ten slotte op dat hij een maatschappelijk debat verwacht. Het gaat volgens hem over 25.000 chemicaliën die in het kader van de Europese Reach verordening allemaal op hun ecologische toxiciteit moeten worden onderzocht. FRD903 is er daar dus maar één van. Maar volgens de watergraaf zijn we er nog niet als daar ook allemaal sluitende massabalansen voor gemaakt moeten worden. “Moeten we dat als maatschappij allemaal wel willen”, zo vroeg Glas zich af.