Vrijheid biedt blijheid bij hoogwaterbescherming

De komende jaren worden miljarden geïnvesteerd in toekomstbestendige hoogwaterbescherming. Door samenwerken en co-creatie ontstaan geweldige mogelijkheden om dit geld goed te besteden. En de Deltabeslissingen 2015 geven hier alle mogelijkheid toe met de nieuwe veiligheidsnormen: als het benodigde veiligheidsniveau wordt behaald, dan is er vrijheid in het ’hoe’. 

Co-creatie
Maar hoe krijg je nu daadwerkelijk de co-creatie voor elkaar die leidt tot een betere hoogwaterbescherming? Het antwoord is: door samen te werken met de andere partijen die de komende jaren miljarden investeren in de openbare ruimte, dus gemeenten, provincies en private partijen. Een betere en goedkopere hoogwaterbescherming krijgen we alleen als deze partijen samen bepalen hoe Nederland wordt beschermd tegen hoog water.  

Bewezen effectief
In veruit de meeste gevallen is hoogwaterbescherming in Nederland geregeld door het versterken van dijken of ´ruimte voor de rivierprojecten’. Dit zijn bewezen effectieve maatregelen. Maar er is meer mogelijk. Binnen het Europese onderzoeksprogramma STAR-FLOOD onderzoekt men hoe de Europese richtlijn over overstromingsrisico’s geïnterpreteerd is in de hoogwaterbeschermingprogramma’s van 6 Europese landen. Laten we even naar twee van onze buren kijken!

Engeland
In Engeland hebben de verzekeraars een grote rol in de hoogwaterbeschermingstrategie. Tijdig waarschuwen, efficiënt evacueren en snel herstellen na een overstroming zijn goed geregeld. Door actieve communicatie via media en een eigen website worden bewoners geïnformeerd over overstromingsrisico’s en evacuatieroutes. Verzekeraars vergoeden de schade en helpen bij herstel. Dit is via samenwerking met de overheid geborgd. Investeringen in hoogwaterbescherming zijn ondertussen sterk financieel gedreven. De kosten-batenratio moet positief zijn en ook is er altijd een bijdrage van een gemeente of private partij.

Duitsland
Duitsland vult de hoogwaterbescherming in per deelstaat. In de ‘stadstaat’ Hamburg is binnen het project Hafen City ingezet op het verbinden van hoogwaterbescherming en ruimtelijke ordening. Door de aanleg van verfrissende waterrijke speeltuinen en verdiepte boulevards bestaat in tijden van hoogwater extra waterberging. Belangrijke voetpaden liggen verhoogd en nieuwbouw is functioneel ingericht op acceptatie van de overstromingen op de onderste etage (bijvoorbeeld door aanpassingen van elektriciteitsvoorziening en drinkwaterleidingen). 

Inspirerend
Gezien het lage aantal overstromingen hebben we in Nederland bewezen dat onze werkwijze van dijken bouwen en rivierverruiming werkt. Maar de voorbeelden van de buren zijn inspirerend. Bij alle goede voorbeelden zien we dat voor Nederland niet altijd traditionele partijen een trekkende rol spelen. Dit zijn doorgaans gemeenten, verzekeraars en beheerders van elektriciteitsnetwerken. Hun kennis, belangen en budgetten geven de mogelijkheid om hetzelfde doel op een vaak snellere en betere manier te bereiken. 

Toegevoegde waarde
Deze voorbeelden kunnen toegevoegde waarden bieden voor de Nederlandse aanpak. Maar daarvoor is een nieuwe manier van samenwerking nodig. Stakeholders zullen per regio moeten aangeven hoe zij de hoogwaterbescherming voor zich zien en welke rol ze daarin willen spelen; co-creatie voor hoogwaterbescherming dus. Zo wordt het mogelijk om hoogwaterveiligheid te koppelen aan al het andere wat er gebeurt in de openbare ruimte. 

Samenhang
Deze samenhang biedt voordeel als plannen en maatregelen samenvallen of partijen elkaar kunnen aanvullen. Hierin moeten natuurlijk ook de grondeigenaren, beheerders van de vitale netwerken en bedrijven in de regio  gekend zijn. Een gezamenlijk beeld voor de lange termijn geeft hen de mogelijkheid in hun eigen werkzaamheden rekening te houden met de hoogwaterveiligheid. En om dit gezamenlijk beeld op te stellen is samenwerking en co-creatie cruciaal.  Een grote verandering in het denken zal zijn om de dijk niet automatisch voorop stellen in de veiligheidsketen. 

Kleine eilandjes
In Nederland zijn op kleine schaal al veel goede voorbeelden te vinden van een andere aanpak. Bijvoorbeeld voor de gemeenten Dordrecht en Rotterdam zijn al plannen uitgewerkt. Het is alleen jammer dat het nu vaak kleine eilandjes van individuele initiatiefnemers met durf en visie zijn. Hoe mooi zou het zijn als we in plaats van individuele eilandjes een prachtige archipel zouden hebben van veiligheidsprojecten die bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van Nederland!

Durf
Voor samenwerken en co-creatie in hoogwaterbescherming is durf nodig! Waterschappen blijven wellicht eindverantwoordelijk voor de waterveiligheid maar zullen per geval ook gemeenten en de provincie een trekkende rol toekennen. Taken, verantwoordelijkheden en kosten verschuiven. Hoogwaterbescherming wordt zo de verantwoordelijkheid van een groep organisaties die samen zorgt voor de uitvoering van de strategie in haar regio. Waterschappen, provincies, gemeenten en private partijen, ga samen vorm geven aan hoogwaterbescherming. Deze vrijheid leidt tot blijheid!

Deze column van Jana Steenbergen-Kajabová en Elwin Leusink is overgenomen van Grontmij.nl