geborgen zetels
Opmerkelijke setting in de Tweede Kamer met sleutelrol voor PVV-er Madlener (links) en bijrol voor minister Harbers (rechts). In het midden initiatiefnemers Bromet en De Groot.

Met verve verdedigden Kamerleden Laura Bromet en Tjeerd de Groot hun initiatiefwetsvoorstel voor het afschaffen van de geborgde zetels bij waterschappen. Tot CU-kamerlid Pieter Grinvis besloot een wijziging in stemming te brengen. Dat zorgde tijdens het Kamerdebat voor grote verwarring bij zowel voor- als tegenstanders. Beide initiatiefnemers willen hun oorspronkelijk wetsvoorstel handhaven maar calculerende Kamerleden verwachten dat de Eerste Kamer niet akkoord gaat met het voorstel en zien in het CU-compromis een goede stap voorwaarts.

Tijdens het vervolgdebat in de Tweede Kamer over het wetsvoorstel voor afschaffing van de geborgde zetels voor boeren bedrijven en natuurbeheerders, heeft CU-kamerlid Pieter Grinwis op 18 mei een wijziging in stemming gebracht. Zijn amendement stelt voor een groot aantal bepalingen uit het voorliggende wetsvoorstel te schrappen.

Grinwis wil de geborgde zetels in het algemeen bestuur handhaven maar de verplichting dat die ook in het dagelijkse bestuur zitting nemen, komt in zijn compromis te vervallen. Beide initiatiefnemers willen het oorspronkelijke wetsvoorstel handhaven zoals het is ingediend.  Volgens enkele Kamerleden is de kans groot dat het voorstel niet door de Eerste Kamer zal komen. Zij opteren, inclusief de PVV die de initiatiefnemers in de Tweede Kamer aan een meerderheid kan helpen, daarom het amendement op te nemen in het wetsvoorstel.

Sleutelrol

Met 17 zetels houdt de PVV-fractie de sleutel in handen.  Woordvoerder Barry Madlener voerde de spanning dan ook hoog op. Hij liet in het midden hoe zijn fractie zal gaan stemmen. De PVV is voorstander van meer democratisering en Madlener liet doorschemeren dat zijn partij wel voor de afschaffing wil stemmen.

Maar toen kwam het amendement van Grinwis en werd Madlener ineens calculerend. Hij hield de Kamer voor dat realistisch is te veronderstellen dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel niet aanneemt.  En dan staan we met lege handen, concludeerde hij.

Volgens Madlener komt de democratisering van de waterschappen met het CU-amendement wel een stap dichterbij. Hij adviseerde initiatiefnemers Bromet en De Groot nog eens te kijken of het compromis niet een plek kan krijgen in hun wetsvoorstel.

Doorschuiven

Zowel Bromet als De Groot riepen de Tweede Kamer op een eigen besluit te nemen en het daarna aan de Eerste Kamer over te laten. Volgens de initiatiefnemers toetsen senatoren wetsvoorstellen op een geheel eigen wijze.
Hiermee lijkt de Tweede Kamer zich aan te sluiten in een opvallende rij van partijen die rond het onderwerp in een impasse zijn geraakt. Bij de waterschappen zijn de meningen sterk verdeeld. De Unie van Waterschappen wil geen standpunt innemen. De regering heeft twee onderzoeksrapporten laten opstellen maar wil daar geen eigen conclusies aan verbinden.

Democratisering

Net als bij de eerste termijn, was ook de tweede termijn zeer inhoudelijk en probeerden Kamerleden elkaar te overtuigen van de beste democratische vorm. Kamerleden die voorstander zijn van het afschaffen van geborgde zetels, gaan uit van het algemene publieke belang en maximale zeggenschap voor iedereen via gekozen vertegenwoordigers.

Tegenstanders van het wetsvoorstel en voorstander van de geborgde zetels, beroepen zich ook op de democratie maar zijn daarbij meer gericht op de specifieke taken van een waterschap. Daarin past volgens hen dat het belang van boeren en bedrijven apart gewaarborgd blijft.

Bromet en De Groot verdedigden hun voorstel door te stellen dat die belangen van boeren en bedrijven prima vertegenwoordigd kunnen worden door politieke partijen. Tegenstanders vrezen echter een verpolitiseren van de discussies bij waterschapsbesturen ten koste kan gaan van de taakgerichtheid.

Verschil van inzicht is er bij de Kamerleden ook over de noodzaak om het huidige bestel te veranderen. Voorstanders beroepen zich op de toekomst en vinden dat de waterschappen zich meer publiekelijk moeten opstellen omdat de impact van hun besluiten over ruimtelijke inrichting en klimaat gerelateerde maatregelen steeds groter wordt. Tegenstanders kijken meer naar het heden en zien minder reden voor verandering. Ze zien in die toenemende maatschappelijke effecten geen reden om de geborgde zetels af te schaffen. Volgens hen versterken de geborgde zetels juist de democratie van de waterschappen bij de uitvoering van de watertaken.

Vervolg

Oorspronkelijk zou de Tweede Kamer op 24 mei stemmen over het wetsvoorstel en het amendement. Maar inmiddels is de stemming tot nader orde aangehouden.
Na behandeling in de Tweede Kamer kan de Eerste Kamer zich erover buigen. De hoop is dat het dan voor het zomerreces duidelijkheid is of de geborgde zetels wel of niet geschrapt gaan worden. Dat zou nog op tijd zijn voor politieke partijen om hun kandidaat lijsten op te stellen voor de volgende Waterschapsverkiezingen in maart 2023. Als het later wordt dan september dan kan de wetswijzing onmogelijk nog op tijd komen en, zo stelde ook De Groot, moet de aanpassing over de verkiezingen heen worden getild.