Unie van Waterschappen wil farmaceutisch fonds om medicijnresten aan te pakken

Verschillende partijen uit de geneesmiddelensector, de waterketen en wetenschap, onderzoek en innovatie waren op donderdag 30 januari op initiatief van het Tweede Kamerlid van de ChristenUnie Carla Dik-Faber in Den Haag bij elkaar gekomen. Tijdens een hoorzitting lieten Kamerleden van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu zich informeren over de laatste stand van zaken in het zich al jaren voortslepende dossier over de effecten van geneesmiddelen in het oppervlaktewater en de gevolgen daarvan voor de drinkwatervoorziening.</div>

Geen normen
Uit de brief die de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, Wilma Mansveld, in juni vorig jaar naar de Tweede Kamer stuurde, blijkt dat de Gezondheidsraad al in 2001 concludeerde dat de mogelijke risico’s van continue blootstelling aan geneesmiddelen niet bij voorbaat als onbetekenend terzijde kunnen worden geschoven. Verschillende organisaties, waaronder de RIWA, pleiten daarom  al jaren voor normen in geneesmiddelen in het oppervlaktewater. Toch is het daar nog niet van gekomen. Ook tijdens de hoorzitting werd er opvallend genoeg vrijwel niet over de opstelling van normen gesproken. 
Politieke daadkracht
Het lijkt er dan ook op dat de Nederlandse overheid niet de politieke daadkracht heeft om zelfstandig waterkwaliteitsnormen op te stellen en dat Brussel wordt gebruikt om een politiek gevoelige aanscherping van de milieunormen uit te stellen. Als er scherpere waterkwaliteitseisen zouden komen, betekent dit dat de tweede generatie Stroomgebied beheersplannen die eind 2015 in Brussel moeten worden ingeleverd, ineens fors duurder worden. De Europese Raad en het Europees Parlement stellen zich eveneens zeer terughoudend op en hebben het bijvoorbeeld niet aangedurfd om drie geneesmiddelen op te nemen op de lijst van prioritaire stoffen.
Regierol
Verschillende partijen uit de watersector deden tijdens de hoorzitting dan ook een dringend beroep op het Rijk om nu eindelijk eens de regierol op te pakken. Of, zoals directeur Martin den Blanken van het Noord-Hollandse drinkwaterbedrijf PWN verwoordde: “Wij wachten met smart op de eerste concrete stap  van staatssecretaris Mansveld naar aanleiding van de brief die zij vorig jaar aan de Tweede Kamer heeft gestuurd.”
Bedreiging grondwaterbronnen
Bestuursvoorzitter Lieve Declerq van Vitens gaf aan dat medicijnresten inmiddels ook de toekomst van grondwaterbronnen in Nederland bedreigt. Volgens haar zijn op enkele locaties al de eerste sporen aangetroffen. Als gevolg van de vergrijzing en toenemend medicijngebruik verwacht Vitens dat de aanwezigheid van deze stoffen alleen maar zal toenemen. Door de trage stroming van grondwater en de bufferende werking van de bodem kan het effect hiervan zich over decennia uitstrekken, waarschuwde de bestuursvoorzitter van ’s lands grootste waterbedrijf met 5,4 miljoen klanten. Tweede derde van het Nederlandse kraanwater komt uit bronwaterbronnen.
Cumulatieve effecten onbekend
Veiligheidsexpert Mark Montforts van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) wees erop dat de volksgezondheidsrisico’s vooralsnog verwaarloosbaar zijn. Daarbij gaat het echter alleen om het effect van de afzonderlijke stoffen. KWR-onderzoekerg Annemarie van Wezel en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, benadrukte dat er veel wetenschappelijke discussie is over het effect van de gecombineerde blootstelling aan de verschillende stoffen. Daarover is eigenlijk nauwelijks nog iets bekend omdat de testen die hiervoor nodig zijn ontzettend kostbaar zijn.
Fonds
Bestuurslid Hennie Roorda van de Unie van Waterschappen pleitte tijdens de hoorzitting voor de oprichting van een fonds. Daarin zouden farmaceutische bedrijven geld moeten storten om onder meer onderzoek op dit terrein te financieren. Het geld zou ook gebruikt kunnen worden voor eventuele aanpassingen aan rioolwaterzuiveringsinstallaties waarvoor in totaal 800 miljoen euro nodig zou zijn. 
De brancheorganisatie van farmaceutische bedrijven Nefarma vindt het vooralsnog geen goed idee en wijst er op dat medicijnresten slechts drie procent deel uitmaken van het totaal aan microverontreinigingen in het aquatisch milieu. “Eerst moeten vele vragen zijn beantwoord over de omvang van de problematiek en wat een doelmatige en effectieve wijze is om de problemen aan te pakken. Het kan niet zo zijn dat veel geld wordt uitgegeven aan het oplossen van een deelprobleem, terwijl er dan geen middelen zijn om het gehele probleem aan te pakken”, aldus woordvoerder Paul Wouters.
Verantwoordelijkheid nemen
Carla Dik-Faber is wel enthousiast over het idee om een fonds op te richten. “Er is veel onderzoek nodig en dat kost veel geld. Ook is onderbelicht dat via reststoffen in het afvalwater antibioticaresistentie kan toenemen. Ik kan mij voorstellen dat het fonds een van de eerste onderwerpen is waarover onder regie van het Rijk wordt gesproken. Verder vind ik het niet ondenkbaar dat ook andere partijen hierin hun verantwoordelijkheid nemen.”
Het onderwerp vergt volgens haar niet alleen nationale, maar ook Europese aandacht. “Dat zijn vaak lange, trage trajecten waar Nederland actief op moet inzetten. Er zijn echter ook maatregelen die Nederland direct kan invoeren, zoals de ondersteuning van ziekenhuizen voor de invoering van het Pharmafilter-concept.”
Bronaanpak
Het Tweede Kamerlid wijst er verder op dat een aanpak bij de bron veel efficiënter is en ook het belang van goede zorg dient. Zo zouden apotheken kunnen fungeren als inzamelplek voor ongebruikte medicijnen. “Zij worden nu door sommige gemeenten aangeslagen voor bedrijfsafval en daar moeten wij deze gemeenten op aanspreken.” 
De politiek heeft volgens haar een duidelijke opdracht gekregen als het gaat om voorzorg en proportionaliteit. “Normering kan behulpzaam zijn, maar tegelijkertijd gaat het belang voor de volksgezondheid bij de ontwikkelingen van medicijnen voorop. De politieke discussie moet gevoerd worden. Het is duidelijk dat op de lange termijn reststoffen in het milieu ook een bedreiging voor de volksgezondheid kunnen worden. Daarmee is de cirkel rond.”