springstof
De Middensluis en het Kapitein Rooiboskanaal. Op de achtergrond de in aanbouw zijnde Nieuwe Sluis (foto: Nieuwe Sluis Terneuzen).

Bij de sloop van de westelijke kadewand van Sluis Terneuzen in maart zijn te veel explosieven gebruikt die te kort op elkaar zijn afgegaan. Dat blijkt uit het evaluatierapport van de Vlaams- Nederlandse Scheldecommissie Terneuzen (VNST) naar de oorzaak van de enorme plof. Ook voor de resterende wand en het binnen- en buitenhoofd van de Middensluis zijn explosieven nodig voor de volgende sloop eind 2022. Verbeterpunten uit het rapport worden meegenomen, verzekert VNST.

Op 23 maart werd de westelijke kadewand van het oude sluizencomplex van Sluis Terneuzen gesloopt. De 15.000 kilo ingezette springstof leidde tot een enorme plof, die in de omgeving bij inwoners duidelijk merkbaar was. Uiteindelijk leidde het tot meer dan 200 schadeclaims van omwonenden, waarvan de helft inmiddels compensatie heeft ontvangen.
Minister Harbers liet op 17 oktober 2022 met een beslisnota ook weten dat uit een evaluatie door experts blijkt dat er te veel springstof is gebruikt bij de explosie van de middensluis. Opdrachtgever de Vlaams- Nederlandse Scheldecommissie betrok bij de interne evaluatie, naast de aannemerscombinatie Sassevaart, ook externe experts en stelde met hun bijdrage het evaluatierapport op.

Te korte, hevige plof

Volgens de evaluatiecommissie vertonen de berekeningen voor de hoeveelheid explosieven, de plaatsing hiervan in de kolkwand en het binnenhoofd en de opgetreden intervaltijden voor ontsteking van de springstof gebreken. “Voor het opblazen van de Middensluis in Terneuzen is twee keer zoveel springstof gebruikt als nodig was”, zegt de ervaren springmeester Jacob Uittenboogaard op de website van de Provinciaalse Zeeuwse Courant. De reeks aan explosies had volgens het explosieplan 23 seconden moeten duren, maar uit videobeelden blijkt dat de plof in 5 seconden al voorbij was. Door die korte tijd tot ontploffing leidde dit tot meer trillingen dan gewenst.

Registratie veilig werken explosieve stoffen

Ondanks dat de springmeester zelf wel over een correcte registratie beschikte als ‘springmeester onder water’, was dat voor de medewerkers mogelijk niet het geval. Springmeesters moeten zijn geregistreerd in het Register veilig werken met explosieve stoffen op het competentieniveau ‘Basiskennis VOMES’. Uit de beschikbaar gestelde informatie kan niet worden opgemaakt dat de medewerkers van de springmeester over een dergelijke registratie beschikten.

Nieuwe plof oostelijke wand moet beter

Voor de sloop van de oostelijke wand is een nieuw springplan in de maak. Daarin wordt rekening gehouden met de conclusies uit het evaluatierapport. Niet alleen de hoeveelheid explosieven per eenheid materiaal moet daarbij omlaag, maar ook moet de tijd tussen het afgaan van ladingen omhoog. Dat was bij de explosie in maart misgegaan. Bovendien werd er toen te weinig rekening gehouden met de ondergrond van met name de oudere bebouwing in Terneuzen. De veiligheidsfactor moet daarom opnieuw bepaald worden.
Ook de gebruikte afdekking van de te ploffen muur met geotextiel en gaas was niet afdoende voor een springwerk van een dergelijke omvang. Bij de nieuwe plof moet dus ook beter materiaal ingezet worden.

Trillingsmodel TNO

Volgens het evaluatierapport is Sassevaart inmiddels in staat de invloed van de trillingsbelasting op de omgeving beter en van tevoren te bepalen. Onderzoeksinstituut TNO heeft achteraf een trillingsmodel gemaakt dat rekening houdt met superpositie van trillingen door meerdere explosies. Dit model is gebruikt voor het berekenen van de trillingen van het oorspronkelijke en een alternatief explosieplan.

In 2023 Nieuwe Sluis

Het oponthoud van de sloop van de Middensluis heeft vooralsnog geen gevolgen voor de opleveringsdatum van de nieuwe zeesluis in Terneuzen. De Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie gunde in 2017 de opdracht voor de aanleg van Nieuwe Sluis Terneuzen aan het consortium Sassevaart, dat bestaat uit BAM en drie Belgische aannemers. Na de geplande realisatie in 2023 is de Nieuwe Sluis een van de grootste sluizen ter wereld, qua afmetingen vergelijkbaar met de sluizen in IJmuiden, Antwerpen en Panama. Het sluizencomplex bij Terneuzen is de toegangspoort naar de havens van Terneuzen en Gent in het havengebied van North Sea Port en zorgt voor een scheepvaartverbinding tussen Nederland, België en Frankrijk. De Nieuwe Sluis zorgt voor een betere toegang en vlottere doorstroming van het scheepvaartverkeer, voor zowel binnenvaart- als zeeschepen. Vlaanderen en Nederland zeggen door de komst van de Nieuwe Sluis en de daardoor verbeterde infrastructuur beide te rekenen op een aanzienlijke economische impuls.