Stikstofbeleid voor beschermde natuur moet ook water helpen

Waterschappen zullen een deel van deze herstelmaatregelen uitvoeren. Vanuit het PAS is hiervoor geld ter beschikking gesteld. Provincies hebben hierover afspraken gemaakt met de waterschappen. Daarbij gaat het om maatregelen die de natuur robuuster moeten maken en onder andere verdroging tegengaan.

Focus op habitats
Half april heeft Sharon Dijksma, staatssecretaris van Economische Zaken, de Tweede Kamer geïnformeerd over de inwerkingtreding van het PAS. Het PAS heeft betrekking op de emissies via de lucht: stikstof komt door depositie  weer in bodem en water terecht. Water vormt daarmee een zijdelings thema voor het PAS, dat zich vooral richt op habitats en leefgebieden. De Unie van Waterschappen neemt wel deel aan het brede bestuurlijke overleg over dit programma.

Nog niet opgelost
Het PAS leidt naar verwachting tot een reductie van de stikstofemissies, maar daarmee is de stikstofproblematiek in oppervlaktewater nog lang niet opgelost. Een voorname rol is de komende jaren weggelegd voor de Nederlandse mestwetgeving, die uitspoeling van meststoffen via grond en oppervlaktewater flink moet terugdringen. Op basis van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij (per 1 januari 2015) en de Mestverwerkingsplicht (1 januari 2014) zijn de regels voor het gebruik en verwerking van mest aangescherpt. In Nederland is  de Europese Nitraatrichtlijn vertaald in een (Vijfde) nitraatactieprogramma, gericht op het reguleren van het gebruik van stikstof en fosfor in de landbouw.

Uitbreidingen mogelijk
Voor elk Natura 2000 gebied is in de PAS de ‘ontwikkelruimte’ voor economische activiteiten in of nabij deze natuurlocaties aangegeven. “Verslechtering van Natura 2000 gebieden moet worden voorkomen”, zo staat in het programma te lezen. Door hun gegevens in het PAS in te voeren in het rekenmodel AERIUS, kan een bedrijf zelf de eigen ontwikkelruimte aflezen op basis van de verwachte stikstofneerslag in het nabijgelegen natuurgebied, dus ook in oppervlaktewater. Vanuit het bedrijfsleven zijn vragen gesteld over de berekeningsmethode: wat bijvoorbeeld te doen met bedrijven in grensgebieden, en wat te doen als de grenswaarden zijn bereikt?
Door monitoring moet duidelijk worden of het beleid effectief is of bijsturing vraagt. 
Te verwachten is dat het PAS overal voldoende ruimte biedt om economische ontwikkelingen mogelijk te maken.  
Een overschot aan stikstof is schadelijk voor bepaalde soorten kwetsbare natuur, waaronder in totaal 117 Natura 2000 gebieden. In Nederland is de afstand tussen de bron van de stikstofuitstoot en de Natura 2000-gebieden vaak heel klein, waardoor de neerslag van stikstof in natuurgebieden relatief groot is. 

Herstelmaatregelen
Herstelmaatregelen moeten de Natura 2000 gebieden robuuster maken. Hieronder worden onder andere het herstel van de waterhuishouding en het verhogen van het grondwaterpeil gerekend. Evenals afgraving van een deel van de bodem (plaggen), baggeren en afvoer van stikstofrijk materiaal, extra maaien of begrazen en periodiek verbranden.

Bronmaatregelen landbouw
Bronmaatregelen voor de landbouw zijn andere bemestingstechnieken en aangepast veevoeder. Daarnaast zorgt het moderniseren of vervangen van stallen voor een aanzienlijke vermindering van stikstofuitstoot. Het stoppen van alle emissies vanuit veestallen die binnen 250 meter van een Natura 2000 gebied voorkomen, zou de grootste winst voor de natuur opleveren. Ook verbetering van de bedrijfsvoering draagt bij aan verdere reductie.

Meer onderzoek
De landbouwsector heeft zich afgelopen jaar gecommitteerd aan maatregelen, gericht op het terugdringen van de uitstoot van stikstof. Met stimuleringsmaatregelen en extra onderzoek wil de overheid de resultaten verder verbeteren, zoals onderzoek door de universiteit Wageningen en het project “Proeftuin Natura 2000 Overijssel”.