Showcase Waterbuffer in ’s-Gravenzande: water voor de tomaat

Tomatenteler Prominent uit ‘s-Gravenzande heeft een innovatieve ondergrondse waterbuffer aangelegd om zeker te zijn van voldoende “goed en schoon water voor de teelt”, zegt Cornelis de Rijke van Prominent. “Er valt genoeg water, maar het regent op een ander moment dan dat je dit water juist nodig hebt.” Een tijdelijke ondergrondse opslag kan een oplossing bieden voor toenemende zoetwatertekorten die productieverliezen veroorzaken in de land- en tuinbouw. 

Kostbare bovengrondse ruimte
Regenwater is ideaal gietwater vanwege de lage zoutconcentratie, maar bovengrondse opslag neemt veel kostbare ruimte in beslag. In het westen wordt als aanvulling op de bovengrondse regenwaterbassins veelal brak of zout grondwater via dure omgekeerde osmose ontzilt, waarbij het zoute restwater terug de bodem ingaat. In andere gebieden wordt ook wel zoetwater van elders aangevoerd. 
Eind 2012 startte het project in ’s-Gravenzande. Nu kunnen vier aangesloten bedrijven, samen goed voor bijna 30 hectare kasoppervlak, profiteren van het ingenieuze waterpomp- en infiltratiesysteem. Op 28 augustus werd de ‘Showcase Waterbuffer’ officieel geopend. De drukbezochte bijeenkomst op locatie werd georganiseerd door de Stichting Waterbuffer en het Valorisatieprogramma Deltatechnologie en Water. Bij deze ‘showcase’ in het Westland worden ook andere ondergrondse waterbufferprojecten toegelicht,  allen gericht op een klimaatbestendige zoetwatervoorziening. 
Een ondergrondse waterbuffer is financieel en technisch haalbaar voor telers, is de overtuiging van Michiel van Haersma Buma, voorzitter van de Stichting Waterbuffer. Een groot voordeel is dat de teler het water kan opvragen op momenten dat de teelt die het hardst nodig heeft, waardoor bijvoorbeeld vruchten op het juiste moment flink in omvang kunnen groeien.

Ook in de stad
“In Zuid-Holland hebben we veel droogte achter de rug, ondanks de recente regenval is er nog steeds een neerslagtekort. Droogte wordt een steeds groter probleem. Maar ook in de stad kijken we met onderzoekspartners naar de mogelijkheden van het aanleggen van ondergrondse waterbuffers. Het biedt aanknopingspunten voor oplossingen van het probleem van een dalend grondwaterpeil in stedelijk gebied, waardoor paalrot kan optreden.”

Op toekomst voorbereid
“Ondernemers die hun schouders er onder zetten”, zijn nodig om een innovatieve wateropslag als die in ’s-Gravenzande te realiseren. Veel complimenten zijn er voor Prominent, die samen met de kennispartners zijn nek uitstak. “Deze ondernemer is op de toekomst voorbereid.”

Geleidelijk infiltreren
Koen Zuurbier van KWR is bij de aanleg van het systeem in ‘s Gravenzande betrokken en geeft een technische toelichting.  “Het overtollige regenwater van de bedrijven wordt in een tank verzameld en naar een zandfilter overgeheveld. Daarna wordt het water naar een vier meter hoge kolom gevoerd, die het water met 20 tot 30 kuub per uur geleidelijk naar beneden drukt.” Het water wordt geïnfiltreerd onder een dek van veen en klei, een slecht doorlatende grondlaag. In een watervoerende zandlaag tussen de 20 en 40 meter diepte kan het water via gaatjes de buizen verlaten. Het aanwezige zoutwater verplaatst zich binnen de watervoerende laag naar de weerszijden. Aan de randen ontstaat een brakke mengzone.  
Uit de zoetwaterbel kan water worden opgepompt vanuit een ondiep putfilter. “Je kunt met het systeem via alle bronlagen infiltreren of oppompen, of slechts via enkele lagen. Daar kun je mee sturen.” Aangezien het zoete water de neiging heeft om op te drijven, wordt het water vanaf geringere diepte opgepompt. Onderin de zandlaag wordt zoutwater juist afgevangen zodat meer zoetwater gewonnen kan worden.  De zoutconcentratie wordt door de systemen goed in de gaten gehouden. “Het water mag zeker niet gemengd worden met brak water, want door het hergebruik van water in de kassen kan licht zout water uiteindelijk steeds zouter  worden”, aldus Zuurbier van KWR.
Extra truc
Zuurbier: “De helft van het geïnfiltreerde regenwater kan als zoetwater weer omhoog worden gepompt. Maar omdat de telers meer water nodig hebben, hebben we een aanvullende truc. Ook een deel van het brak (geworden) water vanuit de ondergrondse randen van de zoetwaterbel pompen we op. Dit wordt via omgekeerde osmose ontzilt. Deze systemen hebben we nog steeds nodig voor teelten met een grote watervraag.” 
De infiltratie- en pompvoorzieningen zijn in een container geplaatst, waar ook een modern bedieningspaneel aanwezig is. Infiltratie gebeurt automatisch, maar het pompen wordt nu nog via het paneel handmatig aangestuurd.
Waterbuffers in Noord-Nederland en Zeeland
Ook op andere plaatsen in Nederland zijn intussen waterbuffers aangelegd, die weer op geheel andere wijze zijn ontworpen. Bijvoorbeeld het project ‘Spaarwater’ voor agrariërs aan de kust in Noord-Nederland. Op twee  locaties (Breezand en Borgsweer) worden waterbuffers gerealiseerd in de bodem, waar een dunne zoetwater lens drijft op zout grondwater. Bij de ‘Freshmaker’ in Ovezande (Zeeland) zijn horizontale putten geboord, omdat het zoute grondwater relatief dicht onder het maaiveld ligt. In Nootdorp is in 2011 een met ’s-Gravenzande vergelijkbaar, maar kleiner systeem bij een Orchideeënkweker geïnstalleerd. Ook deze technieken komen aan bod bij de Showcase Waterbuffer.
De waterbuffer in ’s-Gravenzande is benoemd als een demonstratieproject voor ondernemers, waterbeheerders en overige geïnteresseerden. Zij worden van harte uitgenodigd om – op afspraak – een bezoek te brengen aan het terrein van Prominent. Ook internationale delegaties die kennis willen nemen van de Nederlandse kennis en kunde op het gebied van de zoetwatervoorziening kunnen hier terecht. “Dit project is een toonbeeld  van duurzaam watergebruik en daarmee een goede referentie” En natuurlijk niet alleen voor Nederland, ook signaleren de sprekers veel mogelijkheden als exportproduct. De kosten van de aanleg van een waterbuffer zoals in ’s-Gravenzande , met een infiltratiecapaciteit van 50.000 tot 100.000 kubieke meter per jaar, komen uit op circa 200.000 euro, voor een kleinere opslag minimaal 50.000 euro.
Voor meer info zie www.waterbuffer.net