Schijnwerpers op water bij industriële voedselbewerking

De aftrap was voor André Visser, procestechnoloog bij RoyalHaskoningDHV, die de verwerking van de reststromen van mest belichtte: een ‘melkkoe’ voor de grondstoffenproductie. Deze businesscase moet volgens Visser vooral regionaal gestalte krijgen. Zowel in Friesland als Gelderland wordt gewerkt aan verwerkingscentra voor ‘verse mest’, die naar verwachting in 2016 starten. In het marktmodel worden niet alleen de terugwinning van struviet en stikstof meegenomen. “Maar ook bijvoorbeeld kaliumzout, humuszuren en alginaat hebben potentie voor de handel in grondstoffen, zo blijkt uit verkennende gesprekken”, meldt Visser.

André Visser

Veilige sappen
Wouter de Heij is medeoprichter en directeur van voedselinnovatiebedrijf Top bv, dat micro organismen in vruchtensappen ‘afdoodt’ met elektrische pulsen op lage temperaturen. De techniek wordt op industriële schaal  ingezet bij verse producten als verse sappen en smoothies. Deze zijn hiermee langer houdbaar te maken met een optimaal behoud van nutriënten en smaak.  Voor vers (smakend) sap is de consument bereid meer te betalen, stelt De Heij. De toegepaste techniek ‘Pure Pulse’ heft grotendeels het nadeel op dat het verse sappensegment parten speelt: 15 procent van de voorraad moet worden weggegooid, omdat de houdbaarheidsdatum is overschreden.

Wouter de Heij

Missiewerk
De techniek ontwikkelt zich; op dit moment kunnen de machines  tweeduizend liter per uur behandelen, volgend jaar al zesduizend liter per uur. Een bredere toepassing, zoals in de zuivelindustrie, wordt onderzocht. Er is volgens De Heij een markt voor verse melk die smaakt als ‘rauwe melk’, maar het overtuigen van de zuivelindustrie voor de benodigde investering vergt nog missiewerk. Tijdens zijn presentatie liet De Heij zich ontvallen dat “water nauwelijks iets uitmaakt in de kosten per product”, maar hij gaf toe weinig van water af  te weten. 

Ultrapuur water
In andere presentaties, zoals van adviseur Onno Raspe van Indunova, werd overtuigend aangetoond dat de impact van water op de kosten van een eindproduct veel groter is, dan enkel de prijs van drinkwater. Bovendien maakt de industrie steeds meer gebruik van hoogwaardiger waterkwaliteiten, zoals ultrapuur water, waarvoor flink moet  worden betaald. Raspe, die talloze waterscans uitvoerde bij bedrijven, zet met argumenten en cijfers omkleed de noodzaak van duurzaam waterverbruik neer. Koude en warmtestromen in de fabriek in balans brengen, levert veel winst. Van het besparen op drink- en proceswater, tot het terugbrengen van het gebruik van reinigingsmiddelen. 

Onno Raspe

Hygiënische engineering
“Besmetting door bacteriën is het grootste bedrijfsrisico in de voedselverwerking”, stelt Wouter Burggraaf, voorman van de European Hygienic Engineering & Design Group (EHEDG), een consortium van bedrijfsleven, onderzoeksinstituten en overheid. EHEDG tracht hygiëne te bevorderen tijdens het bewerken en verpakken van voedsel. Ons voedsel kan veiliger worden door het verbeteren van het hygiënisch engineeren en ontwerpen in de  voedselbereiding, betoogt hij. 
EHEDG ondersteunt actief Europese wetgeving voor hygiënische verwerking en verpakking van voedsel met hygiënische apparatuur en in hygiënische omgeving (EC richtlijn 2006/42/EC voor machine, EN 1672-2 en EN ISO 14159 hygiëne-eisen). Neem kippenslachtmachines: een met een bacterie besmette kip kan er eenvoudig vele extra kippen besmetten door onvoldoende hygiëne van machines “die vaak niet handmatig goed zijn te reinigen.” 

Wouter Burggraaf

Roekeloze ontsmetting
Burggraaf toont industriële voorbeelden van een haast roekeloze ontsmetting met een hogedrukspuit. De aerosolen transporteren het losgekomen vuil naar onder andere muren en plafond. Watertechnologische systemen, zoals de “Undine” die een combinatie van lucht en water spuit, bieden uitkomst. Een op rij gemonteerde reeks ‘nozzles’ reinigt doeltreffend  vuile productiebanden met veertig tot zestig procent minder water. 
De opslag van (koel)water in fabrieken is ook een bron van zorg. Leidingen en opslagen worden soms sterk verontreinigd met micro organismen aangetroffen, op zeer korte afstand van de proceslijn van voedsel. Burggraaf: “Daar moet je dus rekening mee houden.” Effectieve en regelmatige reiniging en hogere (duurdere) waterkwaliteiten helpen de vorming van micro organismen bestrijden, net als krasvrije en gladde oppervlakten. “Een krasje in de ketel kan al een groot hygiënisch risico vormen”, zegt Burggraaf.

Condensaat opwerking
Multinationals in de voedsel- en drankenindustrie zijn steeds actiever met duurzaam watergebruik. Een voorbeeld is  de zuivelindustrie. Om tegemoet te komen aan de wereldwijde toenemende vraag naar melkpoeder,  heeft FrieslandCampina in Aalter (België) de productiecapaciteit sterk uitgebreid. Tegelijk is het waterverbruik per ton product sterk teruggebracht: van 2 m3 water per ton product tot 0,5 m3 water per ton product. 

Gert Snijders

Gert Snijders, werkzaam bij Veolia Water Technologies, vertelt over de succesvolle inzet van innovatieve waterbehandeling, namelijk het opwerken van condensaat, dat vrijkomt bij het indampen van melk tot melkpoeder. De warmte van het condensaat wordt hergebruikt. Het condensaat zelf wordt opgewerkt tot hoogwaardig ketelvoedingswater. Een zogenaamde BiopROtector zorgt voor omzetting van de organische vervuiling en voorkomt vervuiling van de membranen. De nabehandeling met behulp van ultrafiltratie en omgekeerde osmose levert een betere eindkwaliteit water op van het teruggewonnen water. 

Kruisbestuiving
De investering in de installatie, die in 2013 in gebruik werd genomen, is terugverdiend in twee jaar. Er is geen aparte demi-waterinstallatie meer nodig. Intussen wordt de fabriek uitgebreid met een extra RO-unit. Besparingen zijn verder verhoogd door de inzet van een nieuwe waterzuivering, die leidde tot een vermindering van de hoeveelheid afvalwater en tot slot terugwinning  van loog uit het effluent water. Een mooi voorbeeld van een kruisbestuiving tussen de watertechnologie en voedingsmiddelenindustrie.