Waterschapsbestuurder Peter Schrijver (rechts) en agrariër Jelger Zielhorst (links) bij het bevloeiingssysteem (foto: Rijn en IJssel)

De komende zes weken druppelt bij wijze van proef overtollig regenwater via geperforeerde buizen in vijf hoog gelegen percelen Achterhoeks grasland in ‘t Klooster, een 1600 hectare groot waterwingebied van Vitens, vlakbij Hengelo Het winterwater wordt met geluidsarme elektrische pompen uit omliggende sloten het grasland ingepompt. De afgelopen eerste week draaiden de pompen 20 uur per dag. ‘Het is een vloeiveld waarbij de bovenste laag al flink is verzadigd, dus we kijken nu van dag tot dag hoe we verder gaan’, zegt gebiedsmakelaar Daniël Nieuwenhuis van waterschap Rijn en IJssel. ‘Door het watersysteem op de vijf percelen te voeden, bereiken we een uitstraling tot 25 hectare in de omgeving, ook voor de natuur en het landschap.’

U gaat nu een PREMIUM artikel op WaterForum lezen. Benieuwd wat dat verder inhoudt? U vindt hier onze uitleg: Uitleg WaterForum online PREMIUM artikelen.

Eerdere proef

De proef is een uitbreiding van een kleiner experiment van twee uur pompen gedurende twee weken. De langdurige infiltratie in de wortelzone (de bovenste dertig centimeter tot pakweg een meter) maakt zowel natuur als de landbouw beter bestand is tegen droge perioden, denkt waterschap Rijn en IJssel. Ook de drinkwaterwinning van Vitens heeft er baat bij. Door de infiltratie spoelt minder nitraat uit de landbouwpercelen, wat de kwaliteit van het grondwater ten goede komt.
‘We verwachten dat we genoeg water bergen voor drie tot vier maanden. Klappen krijgen landbouw en natuur ‘s zomers toch wel, maar de schade zal minder zijn’, verwacht de gebiedsmakelaar. De proef is een onderdeel van het programma ‘Elke druppel de grond in’, dat het waterschap na het kurkdroge jaar 2018 lanceerde.

Bewustzijn

Grote delen van de Achterhoek kampen met droogte doordat ze helemaal afhankelijk zijn van regenwater. Als die regen uitblijft, strijden natuur, landbouw en drinkwaterwinning om elke druppel. ‘Elke zomer is droog voor ons’, zeggen de boeren. Langzaam maar zeker is het bewustzijn ontstaan dat in de periode tussen Kerstmis en begin maart zoveel mogelijk regenwater moet worden vastgehouden. ‘Zo nat mogelijk de winter uit’, is het devies.
De verdroging speelt al sinds de jaren negentig van de vorige eeuw. De percelen liggen in een golvend zandgebied, zeer zachte zandgrond met een laag organisch stofgehalte. Het watervasthoudend vermogen is daardoor gering. Door de hoogteverschillen tot vijf meter vanaf de zandrug is het water snel weg. Sinds 2011 werken boeren (LTO Noord), Vitens, waterschap Rijn en IJssel, provincie Gelderland en gemeente Bronckhorst samen om de droogte het hoofd te bieden.

Rabatten

In 2019 is het waterpeil in de sloten hoger gehouden, onder meer door water via de Veengoot in het gebied te pompen. Ook is een kleilaagje – met grond die vrijkwam bij de aanleg van de A15 – aangebracht op de zandige percelen om de vochtvasthoudendheid te vergroten en de uitspoeling van meststoffen te verminderen. Ook doet Vitens onderzoek naar mogelijkheden om dieper grondwater aan te boren of minder te winnen. Het bedrijf opereert nu op een diepte van 21 tot 37 meter.
Een andere maatregel is om water in oude rabatten in het bos te benutten om water vast te houden. Rabatten zijn slootjes en aarden walletjes die vroeger werden gebruikt om een gebied te ontwateren, net als de veengoten in het gebied. Vandaag de dag worden ze voor het omgekeerde doel gebruikt.

Later mest uitrijden

‘Uit ‘t Klooster wordt geen druppel water afgevoerd.’ Volgens Daniël Nieuwenhuis is er sinds 2018 meer bewustzijn ontstaan dat het hogere waterpeil maakt dat boeren later het land op kunnen om mest uit te rijden. ‘Dat is mijn taak als gebiedsmakelaar. De boeren snappen heel goed dat ze de mest uit de volle kelders beter eerst kunnen uitrijden op minder drassige percelen. De nu bevloeide weilanden komen dan later aan de beurt.’