PBL: “Concrete maatregelen en lef nodig voor goede waterkwaliteit”

De vorige week getekende Intentieverklaring Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater werd door minister Melanie Schultz van gepresenteerd als ‘een aanvalsplan’. “Een pittige term”, reageert Tiktak desgevraagd. “Of het aanvalsplan tanden krijgt, hangt sterk af van de maatregelen die erin komen. Van praten alleen is het water nog nooit schoon geworden.”

Optimistisch
In het persbericht over de ondertekening stelt het ministerie dat het PBL optimistisch is over het halen van de doelen van de KRW. ‘Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft aangegeven dat met deze impuls voor de waterkwaliteit de Europees gestelde doelen voor 2027 gehaald kunnen worden’, heette het in het persbericht.
Dat is nogal politiek geformuleerd, want aan kunnen worden, zal niemand zich een buil vallen. Om te stellen dat de doelen gehaald gaan worden, is het dan ook nog te vroeg, denkt Tiktak. Hij wijst op het stoplicht voor het halen van de waterkwaliteitsdoelstellingen dat het PBL onlangs in de Balans van de Leefomgeving  op oranje heeft gezet. Dat het oranje bleef en geen groen werd, had volgens de onderzoeker alles te maken met de “onzekerheid over de maatregelen die genomen gaan worden.” Die onzekerheid is met de intentieverklaring onveranderd gebleven, constateert hij.
De nu ondertekende verklaring ziet hij wel als “een belangrijke stap in de goede richting”. “De Delta-aanpak zorgt ervoor dat iedereen betrokken is en meepraat. Er is veel enthousiasme, ook in de regio, om dingen op te pakken. Het thema Waterkwaliteit is terug op de agenda, en dat is belangrijk.”

Met de billen bloot
De kritische lezer komt in de door Schultz als ‘aanvalsplan’ gepresenteerde intentieverklaring vooral veel termen tegen als samenwerken, nadenken over, verder onderzoek doen naar en stappen zetten. En dat terwijl de tijd om de Europese kwaliteitsdoelstellingen te halen, gaat dringen. In 2021 moeten de nieuwe stroomgebiedbeheerplannen worden ingediend. Dat betekent dat er nog vier jaar is om na te denken over maatregelen waarna er vervolgens nog maar zes jaar over blijven om de KRW-doelen in 2027 te halen.

‘Als we allemaal gaan wachten tot 2021 dan blijft er niet al te veel tijd over”, beaamt Tiktak. “Daar komt Nederland in Europa niet mee weg”, verwacht hij. “We moeten snel keuzes gaan maken. Nemen we extra maatregelen en welke? Gaan we de doelen aanpassen? Het wordt tijd dat Nederland met de billen bloot gaat.”

Extreme maatregelen
Hij juicht het daarom toe dat het PBL is gevraagd om een tweede Ex Ante evaluatie van de stroomgebiedbeheerplannen uit te voeren in 2018 of 2019. “Wij rekenen daarin een aantal scenario’s en opties door. Wat ons betreft zitten daar verdergaande scenario’s tussen die laten zien wat er nodig zal zijn om alle doelen van de KRW te gaan halen. Als die feiten op tafel liggen, is het helderder wat er in de regio moet gebeuren om echt iets te bereiken. Daar kun je dan vervolgens politiek een beslissing op nemen.”

Tiktak laat de besluitvorming aan de politiek over. Maar hij wijst er wel op dat uit eerdere evaluaties van het PBL bleek dat vrijwillige maatregelen vooral werken als ze gecombineerd worden met wettelijke maatregelen. In welke mate de Europese kwaliteitseisen gehaald worden, hangt volgens hem dan ook sterk af van de mate van regie die het Rijk durft te nemen. “Je moet helder zijn als Rijk”, stelt Tiktak. “Dat hebben we als PBL al meermaals opgeschreven. Wees helder over de doelen die je stelt, en de keuzes die je maakt, dan weten mensen waar ze aan toe zijn en wat ze moeten doen.”