Overstromingen in Duitse Rijngebied door klimaatverandering reduceren gevolgen in Nederland

Op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Milieu bekeken beide kennisinstituten wat de klimaatscenario's van het KNMI uit 2014 betekenen voor het afvoerregime van de Rijn en de Maas. Bovendien stelden ze op basis van de KNMI gegevens vijf scenario’s op voor de stroomgebieden van de Rijn en de Maas. 

Rijnafvoer stijgt
Daaruit blijkt dat op jaarbasis de Rijnafvoer tegen het einde van deze eeuw met 10 tot 35 procent zal stijgen. Voor de Maasafvoer liggen de vooruitzichten tussen een daling van ongeveer 10 procent tot een stijging van 15 procent. Voor de Rijn betekent dat een iets grotere stijging, voor de Maas zijn de veranderingen kleiner, dan die eerder in de KNMI klimaatscenario’s uit 2006 waren voorzien.

Afvoerregime grilliger
In alle scenario's wordt het afvoerregime van de Rijn en de Maas door het jaar heen grilliger. Zo nemen de winterafvoeren toe, terwijl de zomerafvoeren afnemen. In de Maas kan de afvoer in droge periodes nu al afnemen tot rond de 40 m3 per seconde. Volgens het droogste scenario daalt dit tot 20m3/s. In de Rijn blijft de minimum afvoer veel groter doordat het Rijnstroomgebied heel groot is, met veel nalevering van water door onder andere de grote meren. Ook hier voorzien de scenario’s een daling. In het meest extreme geval van 1000m3 per seconde nu tot ruim onder 800m3 per seconde in de toekomst. 

De onderzoekers hebben de uitkomsten vergeleken met andere scenariostudies die door Duitsland en Zwitserland in het Rijngebied zijn uitgevoerd. De resultaten blijken zeer vergelijkbaar.

Extreme neerslag
Alle scenario’s wijzen op sterk toenemende hoeveelheden extreme neerslag in de stroomgebieden in de winter. Dit is de periode die nu ook al de hoogste afvoeren laat zien. Al in 2050 zal dit tijdens hoogwater veel grotere rivierafvoeren betekenen. Na 2050 zal die stijging toenemen.

Voorzitter Jaap Kwadijk van de Wetenschapsraad van Deltares benadrukt dat er geen getallen uit de kast zijn gekomen waar niemand eerder rekening mee heeft gehouden. “Het RIZA gaf vijftien jaar geleden al aan dat de afvoeren flink zouden stijgen door de klimaatverandering. Zo is het Ruimte voor de Rivier-programma voorbereid op een afvoer van 16.000 m3 seconde in de Rijn. Maar als je het programma goed leest, zie je dat er ook al rekening wordt gehouden met afvoeren van 18.000 m3 seconde.”

Overstromingen Duitsland
Door de toename van de extreme regenval krijgt de Rijn in de toekomst dus met hogere afvoeren te maken. Voor de Rijn geldt dat grootschalige overstromingen tussen Bonn en de Nederlandse grens leiden tot aftopping van extreme afvoeren. Als hiermee rekening wordt gehouden blijkt dat al in de huidige situatie de rivierafvoer effectief wordt afgetopt vanaf circa 12.000 m3/s, en dat afvoeren boven de 16.000 m3/s in het huidige klimaat uiterst onwaarschijnlijk zijn.

Extreme afvoeren
In de toekomst (in 2050 en nog duidelijker in 2085) nemen de extreme afvoeren bij Lobith echter wel fors toe. De toegenomen regenval zal leiden tot hogere afvoeren. In alle scenario’s komt een afvoer van ruim 12.000 m3/s (overeenkomend met de hoogwaters van 1993 en 1995) niet langer gemiddeld eens per 100 jaar voor, maar eens per 30 jaar in 2050 en in 2085 in sommige scenario’s vaker dan eens per tien jaar.

  
Krachtige bevestiging
Kwadijk ziet de nieuwe berekeningen dan ook als een ‘krachtige bevestiging’ dat Nederland goed op weg is om zich met de nieuwe waterveiligheidsnormen voor te bereiden op de gevolgen van de klimaatverandering. “De grote verandering is dat wij nu vooral geïnteresseerd zijn in afvoeren die veel minder vaak kunnen voorkomen dan waar wij tot nu toe rekening mee hielden. Waar wij voorheen rekening hielden met een kans van 1 op 1250 per jaar, gaan wij nu in het rivierengebied uit van een kans van 1 op 30.000 per jaar. In sommige gedeeltes van het rivierengebied gaat het zelfs om 1 op 100.000 per jaar.  Zulke hoogwaters zijn zo immens dat de bergingscapaciteit van de Duitse beschermde gebieden tussen Bonn en Wesel dan geheel wordt opgesoupeerd. Bij extremere omstandigheden stijgen de maximale afvoeren bij Lobith dan ook weer, we verwachten tussen de 17,000m3 en 18,000m3 per seconde.”

Lees hier de samenvatting van het KNMI/Deltares rapport.