“Opvang extreme wateroverlast vergt creatieve oplossingen en nieuwe technieken”

Door Pieter van den Brand

Het was weer raak begin deze week. Zware plensbuien die alles in één keer blank zetten, snelwegen in vijvers veranderen en parkeergarages, kelders en huiskamers doen overstromen. Op ‘s lands snelwegen stonden kilometerslange files. Delen ervan moesten worden afgesloten, omdat er te veel water op de weg stond. Door het overvloedige hemelwater ging in de Bommelerwaard zelfs een dijk aan het schuiven en dreigde een woning te worden geplet. Geschatte schade in één nacht: circa 10 miljoen euro. De toekomst ziet er nog extremer en natter uit. Volgens vorig jaar opgestelde scenario’s van het KNMI, gebaseerd op het laatste IPCC-rapport, krijgen we niet alleen vaker extreem weer, maar de buien zelf worden ook steeds extremer. De vraag dringt zich op of ons land nog wel in staat is al die massa’s regenwater op te vangen en snel af te voeren. Wat moet er gebeuren? We vragen het hoogleraar kwantitatief watermanagement Ruud Schotting van de Universiteit Utrecht. Een van zijn promovendi doet onderzoek naar nieuwe technieken voor regenwaterinfiltratie.

Is Nederland nog wel rainproof?
“Onze infrastructuur is gedimensioneerd op het verleden. De problematiek is knellend. Iedereen is zich daar terdege van bewust. We doen al veel om ons land klimaatbestendig te maken. Toch zijn creatieve oplossingen vereist, en ook nieuwe technieken.”
Creatieve oplossingen? Geef eens een voorbeeld.
“Zelf ben ik gecharmeerd van Toekomst Sterk. Koen Weytingh is een echte pionier. In zijn projecten werkt hij samen met bewoners om maatregelen voor extreme regenval te bedenken, zoals groene daken. Het daar afgevangen water kan naar de moestuin. Ik denk dat we het van initiatieven als deze moeten hebben.” 
Veel gemeenten en waterschappen geven burgers subsidie als ze hun regenwater afkoppelen van het riool. Is dat een goede optie?
“Wellicht biedt het uitkomst. Maar verder valt dat buiten mijn vakgebied. Ik kan hier geen wetenschappelijke uitspraak over doen.”

Wat kunnen we nog meer doen om de toevloed aan regenwater op te vangen?
“Door de klimaatverandering is er niet alleen sprake van vernatting maar ook van verdroging. Daarnaast is er ook nog het probleem van de zoutwaterintrusie in onze rivieren, een grote bedreiging voor onze drinkwaterwinning. Infiltratie van regenwater in de bodem is de aangewezen oplossing. Net zoals drinkwaterbedrijf Oasen oeverinfiltratie toepast om oppervlaktewater uit de Lek in te zetten als aanvulling op de natuurlijke voorraad grondwater. Wij onderzoeken een nieuwe infiltratiemethode om water sneller in de bodem op te slaan, zodat er ook in de toekomst voldoende en schoon drinkwater is. De techniek heet Fast High Volume Infiltration, FHVI.”
Wablief!?
“De techniek is een Duitse vinding, oorspronkelijk bedacht voor retourbemaling, het terugvoeren van grondwater dat bij een bouwproject voor overlast zorgt. Door grote hoeveelheden water, je praat over meer dan vijftig kuub per uur, met hoge snelheden te infiltreren ontstaat er een pulserende beweging waardoor het water in de bodem wordt opgenomen. Zaak is in het ondergrondse watervoerend pakket een infiltratiepunt te vinden. Om FHVI te optimaliseren, hebben we vorig jaar samen met vier bemalingsbedrijven en Fugro, dat dit soort toepassingen dimensioneert, een onderzoeksproject onder de vlag van STW opgezet. De bedrijven zijn commercieel geïnteresseerd in deze toepassing.”

Wat is de uitdaging van het onderzoek?
“In principe gaat het om bewezen technologie. Op kleine schaal zijn al toepassingen voor het afvoeren van regenwater gerealiseerd. We weten dat het werkt, maar we weten niet hoe het werkt en waarom. Het probleem is dat je niet honderd procent kunt garanderen of het werkt. Daar gaat natuurlijk geen opdrachtgever mee akkoord. Noodzakelijk is de onderliggende geohydrologie en stromingsprocessen in de vingers te krijgen. Om vervolgens eventuele toepassingen te kunnen modelleren. Op die manier kunnen we de optimale werking van de technologie voorspellen.”

Hoe vordert het onderzoek?
“Inmiddels hebben we een veldproef gehouden, waarin we met succes een infiltratiepunt hebben gezocht. We willen met ons wetenschappelijk onderzoek de randvoorwaarden in kaart brengen om straks met zo groot mogelijke zekerheid te kunnen zeggen: hier kun je zo’n infiltratiepunt vinden. We hebben nu een vermoeden van het onderliggende principe, maar de tijd is nog niet rijp onze bevindingen te openbaren. Er is nog zeker één grote praktijkproef nodig om alles uit te vissen en het harde natuurkundige bewijs te vinden.”

Wat levert het straks op?
“Als het onderzoek is afgerond hebben we straks hopelijk een mooie techniek om de extreme regenoverlast op te vangen en tegelijkertijd de tekorten aan te vullen voor tijden van droogte. FHVI is een compacte en goedkope technologie en vele malen efficiënter dan conventionele infiltratietechnieken. Dit is veel aantrekkelijker.”