Opmaat Deltabeslissingen: Een raamwerk voor een tweede Deltaplan

Nederland wordt beschermd tegen stormvloed en behoed voor grootschalige verzilting door ‘onze nationale trots’, de kustlijnverkortende dammen van de Zuiderzeewerken en de Deltawerken. Twee gaten mochten indertijd niet gesloten worden, vanwege vermeende belangen van de havensteden. De niet afgesloten Westerschelde ondermijnt inmiddels de stad Antwerpen. Een open gebleven Nieuwe Waterweg veroorzaakt grootschalig zoetwaterverlies, toenemende verzilting en een risicovolle situatie voor de Randstad. Met aanvullende kunstwerken verdwijnen deze problemen. Bij dreigende zee blijft een sterke en afsluitbare kust onmisbaar.   
Duurzame kustbescherming 
Sinds een halve eeuw is de kustafslag groter dan de aanwas. Dit noodzaakt tot extra kustbescherming. De hiervoor aangevangen zandsuppleties vragen in toenemende mate om gigantische hoeveelheden zand. Drijvende golfdempers daarentegen reduceren de vernietigende kracht van hoge golven en bevorderen samen met de natuurlijke processen de kustaanwas. Ze schaden het milieu niet, zijn aanzienlijk goedkoper, flexibel en bij voorrang in te zetten op de meest kwetsbare plekken. Naast een gestuurde kustverdediging met strekdammen, lijken golfdempers als aanvullende bescherming van de Noordzeekust het meest geschikt. 
Investeer in dijken
Met zo’n 5000 gemalen en in totaal 17.500 kilometer aan dijken wordt bemaald Nederland continue ontwaterd. Vervolgens kan het water afvloeien en worden gespuid. Een derde van onze dijken voldoet nog altijd niet aan de normen van 1960 en het op orde brengen verdient alle prioriteit. We moeten nu eenmaal op de dijken kunnen vertrouwen.
Rivierwaterveiligheid door dijken, keringen en berging 
Extremen in rivierafvoer komen vaker voor. De maatregelen van Ruimte voor de Rivier zijn niet afdoende. De Waal behoort als hoofdader tussen forse en veilige dijken te liggen, die Nederland verdelen in een noordelijke en zuidelijk grote dijkring
De Randstad ligt laag en heeft geen waterbergend vermogen. De oostkant moet worden beschermd tegen de hogere waterstanden die men in de toekomst verwacht. Het voorkomen van een economische ‘meltdown’ van Nederland vraagt om afsluitbare keringen in Spui, Dordtsche Kil en Merwede. Bij gesloten zeekeringen en hoge rivierafvoer kan het water geen kant op. Een ruime integrale noodberging tussen de dammen in de Zuidwestelijke Delta is nodig voor tijdelijke opvang. Mocht deze capaciteit op termijn onvoldoende blijken, dan valt alsnog de aanleg van een extra bekken of valmeer in zee te overwegen.
Garandeer de zoetwatervoorziening
Ook met extreem lage afvoeren dienen we rekening te houden. 
De huidige afvoerverdeling van de grote rivieren mag men niet langer als uitgangspunt hanteren. De herijking van de landelijke zoetwaterverdeling (2009-2015) behoort de verziltingproblemen en zoetwatertekorten te minimaliseren. Zeesluizen voor de Nieuwe Waterweg vergroten niet alleen de waterveiligheid, ze maken ook een einde aan het grootschalige verlies van zoet water. Een overvloed komt dan beschikbaar voor de meervoudige wateropgave van de Randstad en voor vrijwel alle overige wateropgaven. De verdringingsreeks, die bepaalt wie bij schaarste water krijgt, wordt overbodig. Met het zoete water kan men de tegendruk vergroten om de verziltinggrens zo dicht mogelijk tegen de kustlijn te leggen. Verder worden uitbreiding van de zoetwatervoorraden, opslag van zoet water in de bodem en exportbekkens aan de kust mogelijk. Dit geeft, ook als de omstandigheden veranderen, blijvend ruime watergaranties voor de waterafhankelijke sectoren van onze economie.
 
Vergelijk van een risicovolle en marginale noodberging Volkerak-Zoommeer (rood) en een ruime integrale deltaberging (blauw).
 
De eco-economie
Een gezond milieu vormt de basis voor een gezonde economie. Het functioneel opnemen van geïsoleerd geraakte wateren in het rivierwatersysteem bevordert de waterkwaliteit. 
Waterkwaliteit is inmiddels ondergebracht in het Deltafonds. 
Het is de opgave om de landinwaartse invloed van de zee terug te dringen en gelijktijdig de ecologische relaties tussen de zee en de rivieren te herstellen. Dit lijkt haalbaar met evenwichtige getijrivieren met stroomopwaarts langzaam uitdovend getijde.
Hiervoor volgen twee suggesties die we graag nader onderzocht willen zien.
 

Een raamwerk voor een klimaatbestendig Nederland        Schets: W. Borm
 
Van zeegatrelicten naar een estuarium
Natuurbeschermingsinstanties kunnen niet anders dan meeliften met veranderingen, maar streven gezamenlijk als Coalitie Delta Natuurlijk bij voorkeur naar een evenwichtig en volledig verbonden evoluerend estuarium. Het Uitvoeringsprogramma Zuidwestelijke Delta geeft aan dit natuurdoel geen gestalte, zoals u hier kunt nalezen. Een estuarium is vanwege het risico van zoutindring slechts aanvaardbaar met een verlengde stroomroute naar zee. 
We stellen een S-bocht voor middels een doorsteek door Goeree, waarbij de zoetwatervoorraden behouden blijven en we tevens voldoen aan onze internationale verplichtingen ten aanzien van vismigratie. De Oosterscheldekering wordt dan de open afsluitbare monding naar zee. Zo ontstaat een estuarium waarin de grote rivieren elkaar ontmoeten en afvlakken. Doorstroming en getijden verhogen de kwaliteit ten gunste van de natuur en de economie met de aanvoer van nutriënten en sediment. De Haringvlietsluizen spuien alleen voor het stabiliseren van de zoutovergangszone van het dynamische estuariene milieu en wanneer de waterveiligheid dit vereist.
Doorstroming met IJsselwater
Met een regelwerk in het Pannerdens kanaal is de watertoevoer naar de IJssel te bepalen. We doen de suggestie om met een dam het IJsselwater door de randmeren van de Flevopolder te sturen. Vanuit het IJmeer stroomt het vervolgens verder door het Markermeer. Stroming is voorwaarde voor de ontwikkeling van een Flevodelta
Bescherming van de Afsluitdijk tegen storm en kruiend ijs door meegroeiende klimaatbuffers is gewenst. De combinatie van een veilige Waddenkust met een lange migratierivier voor trekvis brengt op verantwoorde wijze visrijkdom terug in het Blauwe Hart. Deze stroom voert zilte overslag en zoute kwel terug naar zee, zodat de zoetwatervoorraad onaangetast blijft. 
De overheid aan zet
In het kader van de nieuwe Deltawet behoren ‘de Deltawerken van de toekomst’ dit jaar aan het kabinet te worden voorgelegd. Plannen die zee en zout de ruimte geven blijven onverantwoord bij een land dat grotendeels beneden de zeespiegel ligt. Verworven draagvlak mag daarom geen excuus zijn voor het vasthouden aan verkeerde afspraken in het kader van het Deltaprogramma. De landelijke overheid mag de ogen niet sluiten, maar dient, met een doelgerichte aanpak op basis van onderzoek en feiten, te kiezen voor veiligheid en leefbaarheid. Wellicht is hiervoor meer tijd nodig.
De overheid is aan zet om bij de komende deltabeslissingen te kiezen voor een progressief masterplan, gevolgd door een centrale sturing op beleid en uitvoering. Een overzichtelijk raamwerk kan richting geven aan een planmatige realisatie, van nationaal naar regionaal, van een klimaatbestendig Nederland.
‘Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst.’
Adviesgroep Borm & Huijgens
Met dank aan onderstaande inspiratiebronnen:
Prof. Dr. H. Saeijs: Weg van water
C. Rooijendijk: Waterwolven
Prof. Ir. H. Vrijling: Vertrouw op de dijk
J. van Alphen, RWS Waterdienst: De Rijnmond in de toekomst
RWS-TNO: De mooiste en veiligste delta 2010-2100
Adviesgroep Butijn en van den Haak: Drijvende golfdempers
Bureau Beaufort: Plan Beaufort
Ir. T. Rijcken: Afsluitbaar Open Rijnmond
Ir. W. Lases: Westerscheldeproblematiek

Opmaat Deltabeslissingen
In de rubriek ‘Opmaat Deltabeslissingen’ stellen experts op persoonlijke titel belangrijke onderwerpen met het oog op de waterveiligheid aan de orde. Dit najaar neemt de politiek cruciale beslissingen die onze veiligheid in de toekomst moeten garanderen. WaterForum wil met deze rubriek een bijdrage leveren aan weloverwogen Deltabeslissingen.