Ongebreidelde groei brengt drinkwaterbedrijven in megasteden in lastig parket

Het WSP is een wereldwijde, multi-donor samenwerking van de Wereldbank, gericht op het verzorgen van betaalbare, veilige en duurzame toegang tot water en sanitatie voor de armen. Naast landen als Australië, Amerika, Groot-Brittannië, Zweden, Zwitserland, Frankrijk en Denemarken, is ook Nederland een van de actieve deelnemende donoren. 
Vijfjarenplan
De WSP-council moet een nieuw vijfjarenplan aannemen en wilde zich door de workshop laten inspireren op het gebied van verbetering van de watervoorziening in de sloppenwijken van de megasteden in ontwikkelingslanden. Aan het begin van de workshop riepen Wereldbank-directeur Frank Heemskerk en WSP-council lid Glenn Pearce-Oroz de deelnemers op met bruikbare aanbevelingen te komen. Veel aandacht ging tijdens de workshop uit naar de verantwoording door de stedelijke drinkwaterbedrijven en hun samenwerking met de private sector.
Drie sprekers illustreerden de zeer verschillende uitdagingen van steden wereldwijd: Valdemiro Bernardo Matavela van AIAS die als overheidsorganisatie verantwoordelijk is voor de kleine steden in Mozambique, Fatma Awale die als regionaal waterminister verantwoordelijk is voor Mombasa County, Kenia en Serajuddin van Dhaka WASA, het waterbedrijf van de hoofdstad van Bangladesh, waar binnen tien jaar ruim twintig miljoen mensen zullen wonen.  
Lastig dilemma
De drinkwaterbedrijven in de grote steden in ontwikkelingslanden zitten een in lastig parket. Om de arme wijken van drinkwater en riolering te kunnen voorzien moeten ze investeren. De huidige tarieven zijn bij veel waterbedrijven nauwelijks toereikend voor de dagelijkse kosten, laat staan het financieren van nieuwe investeringen.
Het verhogen van watertarieven om te komen tot ‘full cost recovery’ is politiek vaak niet bespreekbaar omdat de toegang tot drinkwater door de bevolking wordt gezien als een basisrecht. Verhoging van de watertarieven kan daarom leiden tot politieke onrust en kan voor politici die met een tariefsverhoging instemmen, bij een herverkiezing tot veel verlies aan stemmen leiden. De drinkwaterbedrijven die hun tarieven niet baseren op ‘full cost recovery’, kunnen niet aankloppen bij banken. Als gevolg blijft de uitbreiding van het drinkwaternet naar arme wijken vaak achterwege. 
Inschakelen private sector
Kleine lokale ondernemers zien wel kans om hun waterdiensten aan te bieden door het rondrijden met flessenwater of het openen een waterkiosk. Ook wordt in de niet-aangesloten wijken de aanleg van een eigen waterput aangeboden of het ophalen van fecaliën. Vaak zijn het duur betaalde diensten waarbij bewoners goedkoper zouden zijn uit geweest als de waterdienst via het gemeentelijk drinkwaterbedrijf zou zijn aangeboden.
De flexibiliteit van deze kleine ondernemers en de geringe investeringsbehoefte maakt hen een interessante partner voor de gemeentelijke drinkwaterbedrijven om mee samen te werken. Op de workshop werd daartoe opgeroepen. Vooral omdat deze kleine ondernemers heel goed weten wat de behoefte van de bewoners is. Een van de aanbevelingen aan de WSP-council was dan ook de private sector meer te betrekken en meer aandacht te besteden aan de vraagzijde en niet alleen de aanbodzijde.
Cirkel doorbreken
Tijdens de workshop bleek dat er wel degelijk mogelijkheden te zijn voor drinkwaterbedrijven de financiële impasse te doorbreken. Zo vertelde Fatma Awale van Mombasa County dat zij bezig is met een plan voor de uitbreiding van de drinkwater- en de sanitaire voorzieningen in Mombasa. Het plan kost 200 miljoen dollar en er zijn geen banken om de benodigde investeringen te financieren. Toch gelooft Awale met slimme investeringen haar plan in vijf jaar tot uitvoering te krijgen. “Zo kunnen we bijvoorbeeld de versleten drinkwaterleidingen vervangen en tegelijk rioolbuizen aanleggen. Als we naar een 24/7 levering kunnen en bewoners zien dat de waterdiensten verbeteren dan zullen ze meer tapwater gaan afnemen. Dan gaan onze inkomsten omhoog en kunnen we meer nieuwe aansluitingen realiseren. Het gaat er dus om dat we als Mombasa County erin slagen om de verbeteringen zichtbaar te maken. We moeten ons goed verantwoorden.”
Awale heeft ook een idee over een speciale dienstverlening voor de arme wijken in Mombasa. Ze heeft dat al in praktijk gezien in Zuid-Afrika. “Voor arme wijken kunnen we ons drinkwater gratis beschikbaar stellen voor een bepaald aantal uren en tot een bepaalde hoeveelheid. Uiteindelijk willen we komen tot een tappunt voor ieder huishouden, binnen of buiten de woning.”
Water hoog op agenda
Junaid Kamal Ahmad, Global Water Practice Leader bij de Wereldbank, sloot de workshop af en benadrukte dat de Afrikaanse regeringsleiders zich heel erg bewust zijn van het belang van betrouwbare watervoorzieningen. “Afrika is het land met de snelst groeiende steden. Veel regeringsleiders vragen zich af of er voldoende water is voor deze dorstige steden? In Afrika domineert water de politieke agenda’s nu meer dan ooit”, aldus Ahmad. “Dit is dan ook het moment om te bepalen wat we de komende vijf jaar gaan doen. De WSP moet jullie ideeën vertalen in acties.”